فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

استویا (Stevia rebaudidna Bertoni) یک شیرین‌کننده طبیعی کم‌کالری و گل‌گاو‌زبان ایرانی (Echium amoenum Fisch. & C.A. Mey.) یک گیاه دارویی پرمصرف است. از راه‌های صحیح برای مدیریت تولید محصولات گیاهی که منجر به بهبود کارآیی مصرف منابع می‌شود، استفاده از سیستم‌های کشت مخلوط می‌باشد، که به‌عنوان یکی از جلوه‌های کشاورزی پایدار شناخته می‌شود. آزمایش به‌صورت دوساله (1401-1400 و 1400-1399) و به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی و در سه تکرار در شهرستان اراک انجام شد. عامل اول کاربرد مالچ کاه ‌و‌کلش گندم  (Triticum aestivum L.) شامل عدم کاربرد مالچ (شاهد)، پوشش مالچ روی جوی‌ها (سه تن در هکتار)، پوشش مالچ روی جوی‌ها و پشته‌ها (شش تن در هکتار) و عامل دوم شامل کشت مخلوط به‌روش جایگزینی (کشت خالص استویا، 75 درصد استویا + 25 درصد گل‌گاوزبان، 50 استویا + 50 درصد گل‌گاوزبان، 25 درصد استویا + 75 درصد گل‌گاوزبان، کشت خالص گل‌گاوزبان) بودند. اثر متقابل مالچ و کشت مخلوط بر زیست‌توده علف‌های هرز، رطوبت حجمی خاک، گلیکوزیدهای استویا و اسیدهای چرب گل‌گاوزبان و دمای کانوپی (تاج‌پوشش) در تابستان معنی‌دار شد. مالچ اثر معنی‌دار بر دمای تاج‌پوشش در زمستان داشت، پوشش مالچ مانند یک عایق حرارتی باعث افزایش دما در زیر کاه‌و‌کلش گندم شد. بیشترین زیست‌توده علف‌هرز (260 گرم بر مترمربع) در کشت خالص استویا و عدم مصرف مالچ و کم‌ترین زیست‌توده علف‌هرز (60 گرم بر مترمربع) در کشت خالص گل گاوزبان و پوشش کامل جوی و پشته توسط مالچ مشاهده شد. بالاترین میزان استویوزید (74/3 درصد) در نسبت کشت 75 درصد استویا + 25 درصد گل‌گاوزبان و مالچ در داخل جوی به دست آمد. بیشترین مقدار رطوبت حجمی (7/12 درصد) در کشت خالص گل‌گاوزبان و پوشش جوی و پشته به‌وسیله مالچ حاصل شد. بیشترین میزان اسیدهای چرب غیراشباع اولئیک (8/21 درصد) و لینولئیک (7/24 درصد) در کشت خالص گل‌گاوزبان و پوشش جوی و پشته به‌وسیله مالچ به دست آمد. به‌طور کلی، با کاربرد مالچ در جوی و پشته (شش تن در هکتار) بهترین نتایج کیفی حاصل شد. بالاترین وزن گل خشک گاوزبان ایرانی (837 کیلوگرم در هکتار) با کاربرد مالچ در جوی و پشته و نسبت کشت 50 درصد استویا و 50 درصد گاوزبان به دست آمد. همچنین با توجه به عدم تولید گل‌گاوزبان در سال اول و تولید استویا در تیمارهای کشت مخلوط و نتایج به‌دست‌آمده از تولید محصول هر دو گیاه در سال دوم، مشخص گردید که تیمار کشت مخلوط 50 درصد گل‌گاوزبان و 50 درصد استویا در درجه اول و سپس تیمار کشت مخلوط 75 درصد استویا و 25 درصد گل‌گاوزبان مناسب‌ترین نسبت‌های کشت مخلوط می‌باشند.