فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقالۀ حاضر به شناسایی و تحلیل انواع اتوپیا در ادب فارسی می‎پردازد و تلاش دارد تا این مفهوم را در قالب متون نظم و نثر فارسی تبیین کند. اتوپیا به‎عنوان جهانی ایده‎آل و بی‎نقص، ابتدا در متون فلسفی و سپس در متون ادبی ظهور یافت و در زبان فارسی به شکلی گسترده و در قالب‎های مختلف طرح و ترسیم شده‎است. شاعران و نویسندگان هریک با توجه به زمینه‎های فرهنگی، اجتماعی و تاریخی خاص خود، به تصویر و تبیین انواع اتوپیا پرداخته‎اند. این پژوهش در حیطۀ گونه‎شناسی ادبیات است و به روش توصیفی-تحلیلی و تطبیقی و با استفاده از منابع کتابخانه‎ای به طبقه‎بندی و تحلیل گونه‎های اتوپیا در ادبیات فارسی پرداخته‎است. همچنین مقاله به تطبیق ویژگی‎های مشترک و تفاوت‎های این ژانر در آثار کلاسیک فارسی چون شاهنامه، اسکندرنامه و خردنامه اسکندری و نیز رمان‎های فارسی عصر مشروطه و پس از آن پرداخته‎است و در تحلیل موضوع، آثاری بررسی شده که در آن‎ها طرحی کلی از یک جامعۀ اتوپیایی ارائه می‎شود. مسئلۀ اصلی پژوهش تحلیل اتوپیاهای فارسی و دسته‎بندی آن‎ها براساس ویژگی‎ها و هدف غایی آن آثار است‎ و نتایج تحقیق نشان می‎دهد که در متون نظم و نثر فارسی، انواع مختلفی از اتوپیا (آرمان‌شهر) وجود دارد و نویسندگان از این مفهوم هم برای بازنمایی آرزوهای جمعی و فردی و هم برای نقد وضعیت اجتماعی و سیاسی زمانۀ خود، استفاده کرده‎اند.