معرفی شمسی بغدادی و متنشناسی مثنوی منظرالابرار او
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد ورامین- پیشوا، دانشگاه آزاد اسلامی، ورامین، تهران، ایران.
2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد ورامین- پیشوا، دانشگاه آزاد اسلامی، ورامین، تهران، ایران.
3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد ورامین- پیشوا، دانشگاه آزاد اسلامی، ورامین، تهران، ایران.
doi
10.22034/perlit.2025.67033.3791چکیده
مقالۀ حاضر ضمن معرّفی و بررسی نسخۀ منحصربهفرد منظومۀ منظرالابرار، به شرح احوال سرایندۀ آن، شمسی بغدادی، میپردازد. شمسی بغدادی از شاعران پارسیسرای سدۀ 10ق (زنده در 975ق) در آسیای صغیر است که اطّلاعت زیادی از او در دست نیست. هرچند ارباب تذکره، اصل وی را از بغداد دانستهاند، امّا قراین نشان میدهد که تبار عجمی داشتهاست. در بغداد به شغل کفشدوزی میگذرانده و سالها با ریاضتکشی میزیستهاست. هواخواه اهل بیت و پایبند شَعایر اسلامی بوده و نسبت به مذهب تشیّع، تعصّب میورزیدهاست. خاندان او همه اهل دانش و فضل و شعر بودند و فرزندش، عهدی بغدادی، از شاعران و تذکرهنویسان مشهور سدۀ 10و آغاز سدۀ 11ق (د: 1002ق) و مؤلّف تذکرۀ گلشن شعرا است. شمسی در سرودن غزل، قصیده و مثنوی تسلّط داشت و علاوه بر اشعار پراکندهای که از او باقی مانده، منظومۀ منظرالابرارِ او نیز در دست است که به تتبّع مخزنالاسرار نظامی گنجهای سروده و به سلطان سلیمان (900- 974ق) اتحاف کردهاست. این مثنوی، تنها نظیرۀ فارسی مخزنالاسرار در جغرافیای آناتولی و آسیای صغیر بهشمار میرود. این مقاله به شیوۀ تحلیلی-توصیفی، و با استناد به منابع ادبی، تاریخی و شواهد درونمتنی نوشته شدهاست.
