معرّفیِ دست‌نویسِ نویافتۀ هزار حکایت صوفیان و مؤلّفِ آن

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

doi
10.22034/perlit.2025.63928.3726
چکیده

کتاب هزار حکایت صوفیان بر‎‎اساسِ سه نسخۀ خطّی تصحیح و در سال ۱۳۸۹ منتشر شد. نسخۀ خطّی چهارم آن نیز در سال ۱۴۰۱ در مقاله‎ای معرّفی گردید. امّا تاکنون نام مؤلّف آن در پردۀ ابهام بوده‌است. در گفتار حاضر با شناسایی دست‎نویس دیگری از این کتاب، بعضی ابهامات مرتبط با این متن روشن می‎شود. نسخۀ نویافتۀ هزار حکایت صوفیان در کتابخانۀ ملّی ملک با شمارۀ ۱۰۴۴ محفوظ است که به خط نستعلیق است و احتمالاً در سدۀ یازدهم هجری کتابت شده‌است. بنا‎بر این دست‎نویس، مؤلّف کتاب هزار حکایت صوفیان اسمعیل بن ابی‎منصور بن اسمعیل طوسی است که حداقل تا ۵۲۶ق زنده بوده‌است. کتاب هزار حکایت صوفیان به‎احتمال قوی در نیمۀ نخست قرن ششم در حدود سال‎های ۵۲۵ تا ۵۳۵ق تألیف شده‌است. همچنین بر این نکته تأکید می‎شود که نسخه‎های خطّی متأخّر ممکن است از روی نسخه‎های کهن و معتبری کتابت شده باشند و اطلاعاتی استثنائی در خود داشته باشند و ابهام‎ها یا افتادگی‎های نسخه‎های کهن را جبران و تکمیل کنند و ازاین‌رو استفاده از آن‌ها در تصحیح متون کارآمد و لازم است. در پایان، با توجّه به پیدا شدن دو نسخۀ خطّی دیگر از کتاب هزار حکایت صوفیان که هرکدام ویژگی‎ها و امتیازات خاصی دارند خصوصاً آنکه افتادگی‎ها و خطاهای متن چاپی را برطرف می‎کنند و نیز با روشن شدن نام مؤلّف آن، یادآوری می‎گردد که وقت آن فرارسیده‌است که این متن کهن ارزشمند بار دیگر تصحیح و چاپ و منتشر شود.