بررسی و تحلیل فی حقیقةالعشق (مونس العشاق) سهروردی بر اساس رمزگان پنجگانة رولان بارت
نویسندگان
1 نویسنده مسئول، گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
2 دانشیار، گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
3 دانشجوی دکتری، گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
doi
10.22034/perlit.2024.61715.3667چکیده
رسالة فی حقیقةالعشق(مونسالعشّاق) سهروردی(587 – 549 ه.ق.) ضمن اشاره به جلوههای عرفانی عشق و حالات آن در دو داستان خلقت آدم و یوسف پیامبر به دلیل اشتمال بر رمز و راز و تفسیرپذیری، امکان تحلیل و خوانش را با محور رمزگان پنجگانة رولان بارت که یک مدل تحلیلیِ روشمند و خلاقانه روایات و داستانهاست، فراهم میآورد. بارت هر متنی را زایا، پویا و دارای تکثّر معنایی میداند و معتقد است که از رهگذر زایایی و سیّال بودن متن، متون از یکدیگر متمایز میگردند. سهروردی ضمن بیان راز آفرینش حُسن و عشق و حُزن به شیوة نوافلاطونی و بهرهگیری از اندیشة مغانی و لطایف قرآنی به جایگاه آنها در جهانشناسی و معرفت شناسی اشراقی میپردازد. و عرفایی چون غزالی و بقلیشیرازی حُسن و عشق و حُزن را از ارکان اصلی سیر و سلوک دانسته، عشق را حاصل تجلّی حُسن و حُزن را حاصل خوف میدانند. این مقاله به روش تحلیلی ـ توصیفی به بررسی صداهای پنهان رسالة فی حقیقةالعشق سهروردی میپردازد و ابعادی از رمزگان را بر خواننده آشکار میسازد. رسالة مذکور با توجه به گستردگی رمز و نماد، از نوع متون نوشتنی(باز) است و خواننده در آن منفعل نیست؛ بلکه با به کارگیری خلاقیت خود هر چه در صدد تثبیت معناست، روش ابداعی خود را به کار میگیرد. پیشنهاد بارت برای این نوع خوانش، ابداع روشی است که متن از آن طریق فراپاشیده و افشانده میشود و خواننده به عنوان تولید کنندة متن حضور دارد.
