بررسی و تحلیل جایگاه اقتضای حالِ عوامل ارتباط کلامی در ساختار و مفهوم کلام
نویسندگان
1 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
doi
10.22034/perlit.2023.47903.3175چکیده
الگوی طراحی شده بر مبنای اقتضای حال نگاهی متفاوت به چراییِ کاربرد ساختهای زبانی و آرایههای بلاغی در کلام است. در این رویکرد چرایی و علت کیفیت یا چگونگی زبان بررسی و نقش اقتضائات عوامل گوناگون در این زمینه مطالعه میشود. و فراتر از دستور و بلاغت، ویژگیهای کلام و عوامل مؤثر در ایجاد آن و همچنین چگونگی ایجاد آن و چراییِ ویژگیهای کلام بررسی میشود.در این طرح با دیدی وسیع و بنیادی زمینههای مبنایی و مؤثر در ایجاد ویژگیهای ساختاری و زیباییشناسی زبان تبیین و این امکاناتِ بالفعل و بالقوه در زبان برای کشف و تبیین ویژگیهای کلام در نظر گرفته میشود و حتی گاهی در تحلیل محتوا و مفهوم آن نیز مؤثر است.این دیدگاه در واقع الگویی زبانی - شناختی است که علل وجود و ایجاد ویژگیهای زبان را در همۀ حوزههای زبانی و بلاغی بررسی میکند؛ این بررسی به حوزۀ صوری کلام محدود نمیشود؛ بلکه حوزۀ اصلی مطالعه در این نظریه نحوۀ کاربرد امکانات صوری زبان برای مفهومسازی و ایجاد و خلق معنا است. در واقع مطالعۀ ویژگیهای صوری و ظاهری زبان برای کشف معانی و مفاهیم کلام (هدف اصلی این دیدگاه)، از ملزومات و بهنوعی ضروریات تلقی میشود. این رویکرد بر کاربرد این امکانات زبانی متمرکز است. از سویی نقش آنها را در خلق معانی و مفاهیم بررسی میکند و از سوی دیگر نقش معانی و مفاهیم را در تعیین ویژگیهای ظاهری زبان تبیین میکند.