بررسی سلامت بومنظامهای زراعی در استانهای شرقی ایران
نویسندگان
1 گروه اگروتکنولوژی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
2 گروه اگروتکنولوژی، دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
3 گروه اگروتکنولوژی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
4 گروه اگروتکنولوژی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
doi
10.22067/jag.v11i3.47264چکیده
بومنظامهای زراعی که توسط بشر با هدف تولید غذا و فیبر مدیریت میشوند اگرواکوسیستم نام دارند که علاوه بر تولید نیازهای اولیه بشر، خدمات متنوع و مهمی نیز دارند. امّا مدیریت نادرست با هدف تولید بیشتر محصولات کشاورزی، منجر به ناتوانی بومنظامهای زراعی در ارائه خدمات و کارکردهای مورد انتظار شده است. از این رو ارزیابی و نظارت بر بومنظامهای زراعی با هدف مدیریت صحیح آنها و تولید پایدار ضروری به نظر میرسد. در این مطالعه سلامت بومنظامهای زراعی چهار استان شرقی کشور شامل خراسان شمالی، خراسان رضوی، خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان، طی سالهای 1381 تا 1390 از لحاظ ساختاری، کارکردی، سازمانی و در نهایت سلامت کل مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که از لحاظ سلامت ساختاری استان سیستان و بلوچستان بیشترین امتیاز و استان خراسان رضوی کمترین امتیاز را داشت. از لحاظ سلامت کارکردی استانهای خراسان رضوی و خراسان جنوبی بهترتیب بهترین و بدترین شرایط را داشتند. بر اساس نتایج بهدست آمده استان سیستان و بلوچستان بیشترین و استان خراسان رضوی کمترین امتیاز را از لحاظ سازمانی کسب کردند. بومنظامهای زراعی تمامی استانها بهجز خراسان جنوبی از لحاظ سلامت کل در مرتبه ضعیف و خراسان جنوبی در مرتبه بسیار ضعیف قرار گرفتند. در مجموع سلامت کل استان خراسان رضوی بیشتر از سایر استانها و سلامت کل استان خراسان جنوبی کمتر از سایر استانها بود. بارندگی کم، تراکم زراعی بالا، عدم دسترسی کافی به سیستم آبیاری تحت فشار، اختصاص مساحت کمی از اراضی زراعی به گیاهان علوفهای، چندساله و تثبیتکننده نیتروژن، فشردگی خاک، کم بودن عملکرد در کلیه گروههای زراعی، پایین بودن بهرهوری نیتروژن و عدم توجه به توسعه مراکز تولید حشرات مفید از جمله مهمترین دلایل مشترک در تنزل سلامت بومنظامها در استانهای مذکور بود.
