بنمایه های حماسی در خاوران نامه
نویسندگان
1 استاد/ ادبیات فارسی، دانشگاه ارومیه، ایران
2 استاد ادبیات فارسی دانشگاه ارومیه
3 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ارومیه، ایران
doi
10.22034/perlit.2019.9282چکیده
عنصر یا عناصری که به داستان شکل واحد میدهند، و اجزا و عناصر آن را به هم میپیوندند، بنمایه خوانده میشود. این عنصر یا عناصر ساختار داستان را مستحکم میکنند و در موقعیتهای روایی خاص و به سبب تکرارشوندگی، برجستگی و معنای ویژهای به آن میبخشند. این بنمایهها علاوه بر برجستهنمایی، در حرکت داستان نیز مؤثر واقع میشوند. در بسیاری از حکایتهای فارسی، بنمایه، ساختار داستان را شکل میدهد. بدین معنا که حکایت بهتمامی بر گرد آن بنمایه دور میزند و حوادثی که در داستان پدید میآید، حول همان بنمایه شکل میگیرد. مهمترین بنمایههایی که در آثار حماسی کارکردی فعال و پیشبرنده دارند عبارتاند از قهرمان، سفر قهرمان، خواب و رؤیا، کتمان نام، پیشگویی، جنگ، گشودن قلعه، اژدها و اژدهاکشی، جادو و جادوگران، ابزارهای جنگی و... . ابنحسام خوسفی، سراینده خاوراننامه، در پروردن داستان و مضمون اثر خویش، از این بنمایهها به نحو شایستهای بهره جسته و سبب ارتقای هنری و تأثیربخشی آن و نیز برجستگی داستان شده است. ما در این نوشته به بررسی این بنمایهها میپردازیم.
