فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پرسش از «فاعل معرفت» به‌عنوانِ هسته مرکزی فرآیند شناخت، به‌رغمِ اهمیت بنیادین، در پژوهش‌های قرآنی کمتر به‌صورتِ مستقل و با تمایز از مفاهیم «منبع» و «ابزار» معرفت بررسی شده است. این پژوهش، با تمرکز بر این پرسش اساسی که «فاعل شناسایی از منظر قرآن کریم چیست؟»، در پی واکاوی جایگاه قلب به‌عنوانِ گزینه اصلی در احراز این مقام است. در این راستا، پس از مرور انتقادی پیشینه، با بهره‌گیری از روش تحلیلی- تفسیری، ابتدا با استناد به آیات، شواهد مستقیم اِسناد افعال معرفتی و جایگاه جامع قلب در ابعاد وجودی انسان عرضه می‌شود. سپس، با بررسی و نقد ضمنیِ دیدگاه‌های رقیب (مانند تقلیل قلب به عضو فیزیکی، ابزار معرفت، یا معنای مجازی برای عقل)، به تبیین و تحکیم این مدل پرداخته می‌شود که قلب در اصطلاح قرآنی، حقیقت غیرمادی و جامع انسان است که، به اعتبار مرکزیت و دگرگونی، «قلب» نامیده شده است. یافته نهایی تحقیق تأکید می‌کند که، از منظر قرآن، قلب فاعل یکپارچه و یگانه معرفت است و دیگر قوا مانند سمع، بصر و حتی فعلِ تعقل، به‌عنوانِ شئون و ابزار معرفتی، در طول آن عمل می‌کنند. این نتیجه الگوی معرفت‌شناختی منسجمی ارائه می‌دهد که، در آن، ادراک، عاطفه و اراده در کانون واحدی (قلب) همگرا هستند.