فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مدیریت آب شهری در ایران با چالش‌های فزاینده کم‌آبی و تغییرات اقلیمی مواجه است که پایداری و تاب‌آوری مناطق شهری را تهدید می‌کند. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی و رتبه‌بندی عوامل تأثیرگذار بر الگوی مدیریت آب شهری، با تمرکز بر شهرستان رباط‌کریم و با بهره‌گیری از تکنیک تحلیل اهمیت - عملکرد (IPA)، به بررسی این موضوع می‌پردازد. این مطالعه کاربردی - توسعه‌ای و از نوع توصیفی - تحلیلی ترکیبی (کیفی - کمی) است. در گام کیفی، ۶۴ شاخص کلیدی در ۹ عامل (شامل نهادی - سازمانی، اقتصادی، فنی - مهندسی و سیاسی) از طریق مرور نظام‌مند ادبیات و مصاحبه با خبرگان شناسایی شد. داده‌ها با استفاده از پرسش‌نامه‌ای دوگانه از ۵۳ نفر از متخصصان، کارشناسان و مدیران حوزه مدیریت آب جمع‌آوری گردید. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که از میان عوامل شناسایی‌شده، عوامل سیاسی و اقتصادی دارای بالاترین اولویت برای مداخله هستند. به طور خاص، شاخص‌های «اراده سیاسی و رهبری» و «پایداری و اثربخشی نهادی» با کسب بالاترین رتبه (۱) و میانگین اهمیت 987/4 و 954/4 (در مقیاس ۵ درجه‌ای)، به‌عنوان حیاتی‌ترین عوامل شناسایی شدند. در بعد اقتصادی، شاخص‌های «نرخ بازگشت هزینه» با رتبه ۳ و «کفایت و ساختار تعرفه آب» با رتبه ۶ در اولویت‌های بالا قرار گرفتند. همچنین، تحلیل اهمیت - عملکرد نشان می‌دهد که بسیاری از شاخص‌های با اهمیت بالا، دارای عملکرد پایین هستند؛ به‌عنوان‌مثال، شاخص «مدیریت هدررفت آب» با رتبه ۱۰ و شاخص «مشارکت ذی‌نفعان» با رتبه ۱۴، نیازمند بهبود چشمگیر در عملکرد فعلی می‌باشند. این نتایج، مبنای مهمی برای تدوین راهبردهای عملیاتی و تخصیص مؤثر منابع به‌منظور ارتقای کارایی و اثربخشی مدیریت آب شهری فراهم می‌آورد.