فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زیرساخت‎‎های سبز شهری یکی از مؤلفه‎‎های کلیدی در تحقق پایداری اکولوژیکی به شمار می‎‎آیند که طی دهه‎‎های اخیر، تحت تأثیر گسترش سریع شهرنشینی، با کاهش تاب‎‎آوری مواجه شده‎‎اند. این پژوهش با هدف ارائه مدلی جامع برای ارزیابی تاب‎‎آوری زیرساخت‎‎های سبز شهری در ‎‎شهر تهران انجام شده است. در گام نخست، تغییرات کاربری اراضی در سال‎‎های 1997، 2010 و 2023 با استفاده از تصاویر ماهواره‎‎ای لندست و تحلیل در محیط نرم‎‎افزار IDRISI بررسی شد. سپس، متریک‎‎های اکولوژیکی لکه‎‎های سبز با استفاده از نرم‎‎افزار FRAGSTATS محاسبه گردید. در ادامه، ۱۱ شاخص کلیدی تاب‎‎آوری در چهار بعد اکولوژیکی، اجتماعی، اقتصادی و کالبدی با بهره‎‎گیری از روش دلفی و تحلیل سلسله‎‎مراتبی فازی شناسایی و وزن‎‎دهی شدند. در مرحله نهایی، لایه‎‎های اطلاعاتی با روش ترکیب خطی وزن‎‎دار تلفیق و نقشه تاب‎‎آوری در پنج طبقه تولید شد. همچنین از رویکرد طب سوزنی شهری برای شناسایی و تحلیل نقاط بحرانی استفاده گردید. نتایج نشان داد که مساحت زیرساخت‎‎های سبز طی دوره مورد بررسی از ۷۳۹۶ به ۴۱۷۱ هکتار کاهش یافته و بخش زیادی از این اراضی به کاربری انسان‎‎ساخت تبدیل شده است. تحلیل‎‎های اکولوژیکی حاکی از زوال شدید پیوستگی و انسجام لکه‎‎های سبز است. در میان ۱۱ شاخص بررسی‎‎شده، شاخص‎‎های اکولوژیکی بالاترین وزن را داشتند؛ میانگین مساحت هسته (0.1423)، بزرگ‎‎ترین لکه (0.1254) و پیوستگی لکه‎‎ها (0.1027). نقشه نهایی نشان داد که زیرساخت‎‎های سبز مناطق جنوبی و مرکزی تهران پایین‎‎ترین سطح تاب‎‎آوری را دارند. در نهایت با بهره‎‎گیری از رویکرد طب سوزنی شهری مجموعه‎‎ای از راهبردهای حفاظتی، تدافعی، فرصت‎‎طلبانه و تهاجمی برای ارتقای تاب‎‎آوری این مناطق ارائه شد.