ارزیابی کارایی شاخص‎های هوازدگی در منشأیابی رسوبات بادی

نویسندگان

1 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

2 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

doi
10.22126/ges.2025.11978.2853
چکیده

کنترل فرسایش خاک و تولید رسوب موجب کاهش اثرات محلی و برون محلی فرسایش بادی و در نتیجه پایداری محیط‌زیست می‎گردد. در این پژوهش کارایی شاخص‎های هوازدگی در شناسایی و تفکیک منابع و سهم هرکدام در تولید رسوبات بادی کویردرانجیر بافق ارزیابی شد. بدین منظور، تعداد ۲1 نمونه از منابع رسوب (شامل مخروط‌افکنه، اراضی کشاورزی و پهنه‎های رسی) و ۷ نمونه از تپه‎های ماسه‎ای به‌عنوان رسوب هدف سالانه جمع‎آوری گردید و ۵۴ شاخص هوازدگی محاسبه شد. با به‌کارگیری روش‎های آماری، چهار شاخص هوازدگی شامل Fe/Al، Bases to Alumina، CPA، K/Al به‌عنوان مجموعه ردیاب‎ نهایی با قابلیت تفکیک ۱۰۰ درصدی منابع رسوبات بادی انتخاب شدند. بر اساس مدل Bayesian، سهم منابع در تولید رسوب برای پهنه رسی، مخروط‌افکنه و اراضی کشاورزی به ترتیب 86%، 9/5%، 9/5% بود. نتایج شبیه‎سازی مدل رسوبات مجازی نشان داد که پیش‎بینی‎ها با داده‎های واقعی هماهنگی قابل‌توجهی دارند. نتایج این مطالعه کارایی شاخص‎های هوازدگی را به‌عنوان ردیاب‎های مؤثر برای تفکیک منشأ و سهم رسوبات بادی اثبات می‌نماید که در مدیریت فرسایش بادی و پایداری محیط‌زیست کاربرد دارند.