شناسایی معیارهای مؤثر بر پیاده‌سازی رویکرد بیوفیلیک در شهر‌های ایران با روش فراترکیب

نویسندگان

1 بخش شهرسازی ، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

2 بخش شهرسازی ، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

3 بخش شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

doi
10.22126/ges.2025.11520.2817
چکیده

در چند دهة گذشته شهرهای بیوفیلیک به‌عنوان یک راه‌حل برای تلفیق عناصر طبیعی با عناصر محیط‌های شهری مطرح شده است. این رویکرد با به‌کارگیری طراحی‌های مبتنی بر طبیعت تلاش می­کند تا ارتباط انسان‌ها با طبیعت را تقویت کند و تأثیرات منفی شهرنشینی بر سلامت جسمی و روانی را کاهش دهد. در ایران مطالعات متعددی در زمینه بیوفیلیک انجام شده است؛ اما تحلیلی جامع و یکپارچه‌ بر روی این مقالات صورت نگرفته است. این خلأ، نیاز به فراترکیب و جمع‌بندی این تحقیقات را ضروری می‌سازد. هدف پژوهش حاضر، شناسایی معیارهای مؤثر بر پیاده‌سازی رویکرد بیوفیلیک در شهرهای ایران با استفاده از روش فراترکیب است. در این پژوهش، مقالات علمی فارسی‌زبان مرتبط با شهرهای بیوفیلیک با نمونه‌ داخلی، موردبررسی قرار گرفتند. با جستجو در پایگاه‌های اطلاعاتی، 360 مقاله شناسایی شد و با استفاده از برنامه مهارت‌های ارزیابی حیاتی (CASP) به 39 مقاله کاهش یافت. برای تحلیل مقالات منتخب از روش هفت‌مرحله‌ای سندلوسکی و باروسو استفاده شده است. یافته‌ها نشان داد که 51 مفهوم برای دستیابی به شهر بیوفیلیک موردتوجه پژوهشگران ایرانی قرار گرفته است که در 19 مقوله و پنج بعد (اجتماعی، اقتصادی، زیست‌محیطی، کالبدی و عملکردی) طبقه‌بندی گردیده‌اند. از مهم‌ترین مفاهیم می‌توان به تعاملات شهروندان در حفاظت، نگهداری و ایجاد فضاهای سبز، آموزش شهروندان، افزایش محیط سبز و پاک در مقیاس‌های مختلف، حفاظت از فضاهای طبیعی و عمومی و استفاده از مصالح بومی و طبیعی در طراحی فضا و سازه‌ها اشاره کرد. یافته‌های این پژوهش می‌تواند راهنمایی برای برنامه‌ریزان و طراحان شهری در جهت دستیابی به شهر بیوفیلیک مورداستفاده قرار گیرد.