فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اهمیت تأمین امنیت غذایی در عصر تغییر اقلیم  موجب توجه روزافزون به نظام‌های غذایی محلی شده است که کشاورزی در شهرها و محیط‌های بلافصل اطراف آن یکی از ارکان اصلی آن است. اراضی که به‌شدت در معرض گسترش‌های جدید شهری هستند و حفاظت از آنها بدون حمایت برنامه‌ریزان شهری ممکن نیست. پژوهش حاضر بر خلاف پژوهش‌های پیشین در زمینۀ حفاظت از اراضی کشاورزی شهری که اغلب به ابعاد کالبدی یا قانونی موضوع پرداخته‌اند؛ از دریچه کردار اجتماعی به موضوع مصرف اراضی حاصلخیز کشاورزی برای سایر کارکردهای شهری می‌پردازد. هدف مقالۀ حاضر این است که چرایی و چگونگی تغییرات شیوه‌های مصرف زمین‌های کشاورزی و امکان مداخله، هدایت و مدیریت آن از منظر کردار اجتماعی بررسی شود. به این منظور اراضی کشاورزی غرب شهر تبریز در یک دوره زمانی بیش از پنجاه سال، قبل از تصویب اولین طرح جامع تبریز تا کنون که سومین طرح جامع شهر تصویب شده است بررسی شده‌اند. باتوجه‌به طولی بودن مطالعه و فاصلۀ زمانی از روش بازسازی تاریخی استفاده شده است که برای تحلیل «گفته‌ها» از تحلیل اسناد تاریخی (به‌ویژه طرح‌های توسعه شهری) و برای اقدامات از نقشه‌های وضع موجود دوره‌های مختلفِ در دسترس و مصاحبه با ساکنین محلی استفاده شده است. یافته‌ها حاکی است در این دوره تغییر منابع سه‌گانه معانی، مواد و متخصصین در دوره‌های مختلف مورد بررسی کردارهای اجتماعی را تغییر داده و در صورت استمرار باعث تغییر شیوه‌های مصرف اراضی به نفع یا ضرر پایداری شهری شده‌ است. بررسی‌ها نشان می‌دهد در هر دوره زمانی چندین نگرش هم‌زمان وجود داشته است که با مواد و شایستگی‌های متناظر خود کردارهای اجتماعی را شکل داده یا کردار اجتماعی غالب را تضعیف یا تقویت کرده‌اند، همچنین شاهد اختلاف بین دیدگاه و عمل مدیریت شهری از بالا و مالکان زمین از پایین بوده‌ایم و شهروندان هم تقویت‌کننده یا تضعیف‌کننده کردار غالب اجتماعی بوده‌اند.