نقش نهادهای بینالمللی غیردولتی در ابقاء مسئولیت دولتها؛ تحلیل فقهی–حقوقی با تأکید بر مبانی فقه حکمرانی
نویسندگان
1 دانشگاه علوم پزشکی مشهد
2 دانشگاه علوم پزشکی مشهد
3
doi
چکیده
تحولات حقوق بینالملل معاصر و گسترش گفتمان حقوق بشر، موجب ارتقای جایگاه نهادهای بینالمللی غیردولتی در فرآیند نظارت، قاعدهسازی و اجرای تعهدات بینالمللی دولتها شده است. با این حال، پرسش اساسی آن است که این نهادها چگونه و تا چه اندازه میتوانند در ابقاء مسئولیت بینالمللی دولتها نقشآفرینی کنند و این نقش از منظر مبانی فقه حکمرانی چه تحلیلی مییابد. مقاله حاضر با هدف تبیین این مسئله، نقش نهادهای بینالمللی غیردولتی را در چارچوب الگوی نوین حکمرانی مشارکتی مورد بررسی قرار میدهد و تلاش میکند پیوندی تحلیلی میان حقوق بینالملل و فقه حکمرانی برقرار سازد. پژوهش حاضر از حیث هدف، بنیادی–کاربردی و از حیث روش، توصیفی–تبیینی با رویکرد تحلیلی–حقوقی است و دادهها به شیوه کتابخانهای و اسنادی گردآوری شدهاند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که نهادهای بینالمللی غیردولتی از طریق ایفای نقشهای نظارتی، مشارکت در فرآیندهای قضایی بینالمللی بهعنوان «دوست دادگاه» و تأثیرگذاری بر استانداردسازی هنجارها، بهطور مؤثری در احراز و تداوم مسئولیت بینالمللی دولتها نقش دارند. افزون بر این، تحلیل مفهوم «مسئولیت نقش» نشان میدهد که ترک فعل این نهادها نیز، در مواردی که بر اساس مأموریت و ظرفیت نهادی انتظار اقدام مؤثر از آنها وجود دارد، میتواند واجد مسئولیت باشد. از منظر فقه حکمرانی، این نقشآفرینی با اصولی چون لزوم نظارت بر قدرت، مسئولیت متناسب با نقش و تحقق مصلحت عمومی سازگار است و میتواند به تقویت پاسخگویی و عدالت در نظام حقوق بینالملل یاری رساند.
