شناسایی عوامل مؤثر بر کاهش سوگیری‌های رفتاری مدیران و سرمایه‌گذاران

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته حسابداری، دانشکده حسابداری دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی شهر تهران، ایران.

2 استاد رشته حسابداری، دانشکده حسابداری دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی شهر تهران، ایران

3 استاد رشته حسابداری، دانشکده حسابداری دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی شهر تهران، ایران

doi
10.22054/qjma.2025.86789.2690
چکیده

کاهش سوگیری‌های رفتاری نامطلوب مدیران و سرمایه‌گذاران یکی از چالش‌های اساسی در بازارهای مالی است که می‌تواند تأثیرات قابل‌توجهی بر کیفیت تصمیم‌گیری‌ها و کارایی بازارهای سرمایه داشته باشد. سوگیری‌های رفتاری مانند خوش‌بینی بیش‌ازحد، ترس از ضرر و تأثیرات احساسی می‌توانند منجر به تصمیمات غیر عقلایی و ناهنجاری‌های بازار شوند که درنهایت بر عملکرد اقتصادی و بازارهای مالی تأثیر منفی می‌گذارد. سوگیری‌های رفتاری لزوماً همواره آثار منفی به همراه ندارند. برای مثال، خوش‌بینی که یکی از اجزای تشکیل‌دهنده سوگیری بیش‌اطمینانی است، می‌تواند برای شرکت‌های دارای مدیران خوش‌بین آثار مثبتی مانند بهبود عملکرد مالی و افزایش پیش‌بینی‌پذیری سود داشته باشد. با این حال، سهم ادبیاتی که بیشتر بر آثار منفی سوگیری‌ها تأکید داشته‌اند، بسیار بیشتر است. در این پژوهش هدف شناسایی عوامل مؤثر بر سوگیری‌های رفتاری مدیران و سرمایه‌گذاران با استفاده از رویکرد کیفی نظریه‌پردازی داده‌بنیاد و با استفاده از پارادایم تفسیری است. جامعه آماری در این پژوهش شامل 15 نفر از خبرگان حسابداری و مالی است که به‌صورت هدفمند (قضاوتی) و (گلوله برفی) انتخاب‌شده و با ابزار مصاحبه نیمه ساختاریافته تا رسیدن به حد اشباع مورد مصاحبه واقع‌شده‌اند. خروجی این مرحله شامل 10 مضمون ثانویه بود که به 4 مضمون سازمان‌دهندۀ «عوامل انگیزش»، «عوامل شخصیتی»، «عوامل مرتبط با اعتمادبه‌نفس و توانمندی» و «عوامل شناختی و نگرشی» برای مضمون سوگیری‌های رفتاری منجر شد. تحلیل مقایسه‌ای داده‌ها نشان داد که اگرچه برخی عوامل در کاهش سوگیری‌ها میان مدیران و سرمایه‌گذاران مشترک‌اند، اما منشأ و شدت اثر آن‌ها متفاوت است. در مدیران، فشار تصمیمات استراتژیک، مسئولیت پاسخگویی و بیش‌اعتمادی مدیریتی از عوامل اصلی بروز...