فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

توسعه شهری و تغییر کاربری اراضی، آسیب‌های جدی بر کیفیت و شرایط تعادل ژئومورفولوژیک، ظرفیت آبگذری و خدمات زیست‌بوم رودخانه وارد کرده است. از طرفی این تغییرات و دخالت‌های انسانی، پایداری محیطی محدوده را تحت‌تأثیر قرار داده است. برای مدیریت و جلوگیری ازدست‌رفتن عملکردهای طبیعی و ژئومورفولوژیک رودخانه‌ها ضرورت ارزیابی کیفیت مورفولوژیک رودخانه وجود دارد. در رودخانه کرج به دلیل گسترش شهرنشینی، تجاوز به بستر و حریم رودخانه، آبراهه‌سازی، برداشت شن و ماسه و غیره، آسیب­های جدی بر اکوسیستم رودخانه تحمیل شده است. در پژوهش حاضر، کیفیت هیدروژئومورفولوژی رودخانه کرج در بازه شهری کرج (از پل بیلقان تا پل راه‌آهن) مورد ارزیابی قرار گرفت. با استفاده از شاخص هیدروژئومورفولوژیکی IHG در طول مسیر اصلی رودخانه، حوضه به هفت بخش (بازه) تقسیم شد و مقدار این شاخص برای هر بازه تعیین گردید. شاخص IHG تعداد 9 پارامتر را در سه گروه (کیفیت عملکرد رودخانه‌، مورفولوژی آبراهه، پوشش گیاهی کنار رود) ارزیابی می‌کند. مقدار هر پارامتر بین 1 تا 10، متناسب با وضعیت طبیعی و عملکرد حوضه رودخانه قرار دارد. بر اساس نتایج این تحقیق، بازه‌های 1، 2، 3، 4، 6 و 7 از کیفیت هیدرومورفولوژی ضعیف؛ و بازه 5 به دلیل دخالت‌های انسانی (از جمله تغییر در الگوی مورفولوژی، ایجاد سازه‌های مهندسی، قطع پیوستگی آبراهه اصلی و سیلاب‌دشت)، از کیفیت خیلی ضعیف برخوردار هستند. همچنین، کیفیت هیدروژئومورفولوژی بازه شهری رودخانه کرج به دلیل گسترش فضای شهری و سکونتگاهی، تأسیسات شهری و استخراج بی‌رویه شن و ماسه، بیشترین اثرات منفی را دارد. نتایج نشان می‌دهد که شاخص IHG نشانگر و حسگر مناسبی برای ارزیابی کیفیت هیدروژئومورفولوژیکی رودخانه­ها است.