مطالعه پدیدارشناسانه از بررسی پدیده رقابت جویی تحصیلی در مدارس تیزهوشان: تبیین پیامدهای روانشناختی و راهکارها
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری روانشناسی تربیتی، گروه روانشناسی مشاوره و تربیتی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد روانشناسی تربیتی، گروه روانشناسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.
3 دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت آموزشی، گروه علوم تربیتی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.
4 دانشجوی کارشناسی علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
5 دانشجوی کارشناسی ارشد روانشناسی تربیتی، گروه روانشناسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران
6 گروه آموزش روانشناسی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
doi
10.22111/jeps.2025.49785.5814چکیده
دانشآموزان مدارس تیزهوش معمولاً برای دستیابی به عملکردهای بالا در زمینههای تحصیلی، رقابت بسیاری با همسالان خود دارند. میزان رقابت بالای میان این دانشآموزان پیامدهایی را برای آنان به همراه داشته است؛ لذا هدف پژوهش حاضر، بررسی پدیده رقابتجویی تحصیلی در مدارس تیزهوشان با تأکید بر تبیین پیامدهای روانشناختی و راهکارهای آن بود. روش پژوهش کیفی، از نوع پدیدارشناسی بود. میدان پژوهش را دانشآموزان محصل در دبیرستانهای تیزهوشان متوسطه دوم شهرستان قاینات در سال تحصیلی 1403-1402 تشکیل دادند که به روش نمونهگیری هدفمند، 18 نفر انتخاب شدند. ابزار پژوهش مصاحبه نیمه ساختاریافته بود. دادههای پژوهش به شیوه هفت مرحلهای کلایزی تحلیل شدند. جهت اعتباریابی یافتههای پژوهش از ملاکهای چهارگانه گوبا و لینکلن استفاده شد. یافتههای حاصل از مصاحبه با دانشآموزان تیزهوشان در قالب 7 دسته شامل انگیزه رقابت، مزایای رقابت، اثرات رقابت بر سلامت روان، اثرات رقابت بر سلامت جسمی، رقابت و روابط بین فردی، عوامل مؤثر بر رقابت و راهکارهای مقابله با رقابت قرار گرفت. طبق یافتههای پژوهش، رقابتجویی گرچه مزایایی ازجمله افزایش تلاش و مطالعه دارد، اما سطوح بالای آن، اثرات مخربی بر یادگیری، کیفیت زندگی تحصیلی و بهطورکلی سلامت روان دانشآموزان دارد؛ لذا تبیین مفهوم رقابت در مدارس توسط معلمان و مشاوران، مهم و ضروری است.
