فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: درک الگوهای تغییرات صفات ریخت‌شناسی برگ در شرایط اقلیمی مختلف نقش مهمی در پیش‌بینی سازگاری و عملکرد گیاهان ایفا می‌کند. این پژوهش با هدف بررسی تنوع کمی صفات برگ و همبستگی بین آنها در پنج اقلیم مختلف ایران (نیمه‌خشک، خشک، مدیترانه‌ای، نیمه‌مرطوب و خیلی‌مرطوب) انجام شد.مواد و روش‌ها: جنگل‌های زاگرس به دلیل تنوع اقلیمی و حضور گونه شاخص بلوط ایرانی (Quercus brantii Lind.) بستر مناسبی برای مطالعات اکوفیزیولوژیک فراهم می‌آورند. این پژوهش در استان‌های ایلام و کردستان که تفاوت‌های آشکاری در دما و بارندگی دارند انجام شد. داده‌های اقلیمی از ۱۴ ایستگاه هواشناسی گردآوری و شاخص خشکی دومارتن محاسبه شد که منجر به تفکیک منطقه به پنج طبقه اقلیمی شامل خشک، نیمه‌خشک، مدیترانه‌ای، نیمه‌مرطوب و بسیار مرطوب شد. نمونه‌برداری از برگ‌ها در تابستان ۱۴۰۲ و در اوج فصل رشد از ۱۵ منطقه با شرایط اقلیمی متفاوت انجام شد و از هر منطقه پنج درخت بالغ و سالم انتخاب و از هر درخت ۱۵ برگ برداشت شد. صفات ریخت‌شناسی شامل طول، عرض، وزن تر و خشک، مساحت و شاخص‌های مرتبط با آب برگ با دستگاه و محاسبات استاندارد اندازه‌گیری شدند. داده‌ها پس از بررسی نرمال بودن با آزمون کولموگروف–اسمیرنوف، در نرم‌افزار SPSS تحلیل شدند و مقایسه میانگین‌ها با آزمون دانکن انجام گرفت. علاوه بر آن، برای بررسی ارتباط بین صفات، همبستگی پیرسون و برای شناسایی الگوهای کلی، تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA) در محیط R اجرا شد.یافته‌ها: طول برگ در اقلیم خیلی‌مرطوب بیشترین مقدار (52/8 میلی‌متر) و در اقلیم نیمه‌مرطوب کمترین مقدار (22/7) را داشت. عرض برگ در اقلیم خیلی‌مرطوب (17/4 میلی‌متر) و خشک (11/4) بیشترین، و طول دمبرگ در اقلیم نیمه‌مرطوب (34/1 میلی‌متر) بالاترین میانگین را نشان داد. بیشترین مساحت برگ در اقلیم‌های مدیترانه‌ای (85/29 سانتی‌متر مربع) و خیلی‌مرطوب (44/28 سانتی‌متر مربع) ثبت شد. بیشترین وزن تر برگ در اقلیم خیلی‌مرطوب (62/0 گرم) و بیشترین وزن خشک برگ در اقلیم نیمه‌خشک (41/0 گرم) ثبت شد. وزن مخصوص خشک برگ در اقلیم نیمه‌خشک بالاترین (0167/0 گرم بر سانتی‌متر مربع) و در مدیترانه‌ای کمترین (0092/0 گرم بر سانتی‌متر مربع) مقدار را داشت. درصد رطوبت وزنی برگ در مدیترانه‌ای (39/46%) و خیلی‌مرطوب (36/44%) بیشترین و در نیمه‌خشک کمترین (54/%25) مقدار را نشان داد. بیشترین میزان آب برگ (28/0%) و بیشترین میزان نسبی آب برگ (95/36%) در اقلیم خیلی‌مرطوب ثبت شد. تحلیل همبستگی نشان داد که بیشتر صفات در همه اقلیم‌ها به‌ غیر از طول دمبرگ در اقلیم نیمه‌خشک با یکدیگر همبستگی مثبت و معنادار دارند. نتیجه گیری: یافته‌ها نشان دادند که تفاوت‌های اقلیمی منجر به تغییرات معنی‌دار در صفات ریخت‌شناسی برگ می‌شود و اغلب این صفات به‌صورت یک شبکه عملکردی هماهنگ با یکدیگر تغییر می‌کنند که می‌تواند بیانگر استراتژی‌های سازگاری گیاهان در پاسخ به شرایط محیطی متفاوت باشد.