ارائه مدل علی ادراک از سبک مدیریت کلاس و خودناتوان‌سازی تحصیلی با نقش واسطه‌ای سرمایه‌های روان‌شناختی

نویسندگان

1 استادیار، پژوهشگاه مواد و انرژی، کرج ، ایران

2 استادیار ، گروه علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور، تهران ، ایران

3 دانشیار گروه علوم تربیتی دانشگاه پیام نور تهران ایران

4 دانشیار گروه علوم تربیتی دانشگاه پیام نور تهران ایران

doi
10.22111/jeps.2025.50270.5864
چکیده

این پژوهش با هدف ارائه مدل علی ادراک از سبک مدیریت کلاس و خود ناتوان ­سازی تحصیلی با نقش واسطه­ای سرمایه های روان شناختی درمیان دانش­آموزان انجام گرفت. روش انجام پژوهش توصیفی همبستگی بود. جامعه آماری شامل کلیه ی دانش آموزان دوره دوم متوسطه شهرستان آباده به تعداد 4100 نفر در سال تحصیلی 1402-1401 بود که 351 نفر از دانش آموزان به صورت طبقه ای تصادفی انتخاب شدند. ابزار پژوهش پرسش­نامه های سبک مدیریت کلاس (ولفگانک و گلیکمن، 1986)، خود ناتوان سازی تحصیلی(میجلی و همکاران، 2000) و سرمایه های روان­شناختی(لوتانز و همکاران، 2007) بود. جهت تجزیه و تحلیل داده ها از روش تحلیل مسیر با نرم­افزار لیزرل ورژن52/8   استفاده شد. نتایج پژوهش نشان داد که سبک مدیریت کلاس تعاملی و غیر مداخله گر اثر مستقیم و مثبت بر سرمایه­های روان­شناختی دارد و سبک مدیریت کلاس مداخله گر اثر مستقیم و منفی بر سرمایه­های روان­شناختی دارد. همچنین، افزایش سرمایه­های روان­شناختی مستقیما بر خود ناتوان سازی تحصیلی تاثیر منفی بر جای می­گذارد. سبک مدیریت تعاملی و غیرمداخله­گر بصورت غیرمستقیم و با واسطه­گری سرمایه­های روان­شناختی موجب کاهش خودناتوان­سازی می­شود  و سبک مدیریت مداخله­گر بصورت غیرمستقیم سبب افزایش خود ناتوان ­سازی می­شود.نتایج پژوهش نشان داد از میان متغیرهای برونزا به ترتیب سبک مدیریت تعاملی (31/0-)، سبک مدیریت غیر مداخله گر(28/0-) و سبک مدیریت مداخله گر(23/0) بالاترین تا پایین ترین ضریب همبستگی را با خود ناتوان سازی تحصیلی دارا می باشند که همه ضرایب در سطح 01/0 معنی دار می باشند از میان متغیر های درونزا نیز به ترتیب خودکارآمدی(49/0-)، خوش بینی(42/0-)، تاب آوری(40/0-)و امیدواری(38/0-)، بالاترین تا پایین ترین ضریب همبستگی را با خود ناتوان سازی تحصیلی دارا هستند که تمامی این ضرایب منفی و از نظر آماری در سطح 01/0 معنی­دار هستند. بالاترین ضریب همبستگی مربوط به رابطه بین خودکارآمدی و خودناتوان­سازی تحصیلی(49/0-) و پایین­ترین ضریب همبستگی در این ماتریس مربوط به رابطه بین سبک مداخله­گر و سبک تعاملی(18/0-) است که هر دو از نظر آماری در سطح 01/0 معنی­دار هستند. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که بهبود ادراک دانش‌آموزان از سبک مدیریت کلاس از طریق به‌کارگیری رویکردهای تعاملی و غیرمداخله‌گرانه، همراه با تقویت سرمایه‌های روان‌شناختی، می‌تواند به‌عنوان یک راهبرد مؤثر در کاهش خودناتوان‌سازی تحصیلی مورد استفاده قرار گیرد.