مرور نظاممند و تحلیل مداخلات مبتنی بر نظریه دلبستگی برای بهبود کیفیت رابطه معلم-دانشآموز: یافتههای جهانی، چالشها و توصیههایی برای ایران
نویسندگان
1 استاد، گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری روانشناسی تربیتی، گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
3 استادیار گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
4 دانشیار، گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
doi
10.22111/jeps.2025.50037.5841چکیده
کیفیت رابطه معلم-دانشآموز تأثیرات قابلتوجهی بر نتایج تحصیلی و غیرتحصیلی دانشآموزان دارد و نظریه دلبستگی، به عنوان چارچوبی کارآمد برای توسعه مداخلات اثربخش با هدف بهبود کیفیت این رابطه شناخته شده است. این پژوهش مروری با هدف بررسی نظاممند وضعیت فعلی مداخلات مبتنی بر نظریه دلبستگی برای بهبود کیفیت رابطه معلم–دانشآموز در سطح جهان و ایران، تحلیل و مقایسه محتوای این مداخلات، و ارائه توصیههایی برای کاربرد در شرایط ایران انجام شد. با استفاده از رویکرد نظاممند پریزما، 24 پژوهش واجد شرایط انتخاب و محتوای 19 مداخلهی معرفیشده در آنها بررسی شدند. یافتهها نشان داد که توسعه مداخلات در این زمینه با چالشهای قابلتوجهی همراه است. نتایج حاکی از آن بود که مداخلات متنوع موجود، عمدتاً در فرهنگهای فردگرای غربی توسعه یافتهاند و تاکنون مداخلهای متناسب با نیازها و ویژگیهای فرهنگی ایران طراحی نشده است. همچنین در سطح جهانی، کمبود مداخلات برای مقاطع بالاتر از ابتدایی و عدم توجه کافی به نیازهای تحولی دانشآموزان شناسایی شد. این نتایج بر ضرورت توسعه مداخلات مبتنی بر نظریه دلبستگی، متناسب با فرهنگ و نیازهای تحولی دانشآموزان در ایران تأکید دارد. یافتههای این پژوهش میتواند راهگشای سیاستگذاران آموزشی، پژوهشگران و معلمان در توسعه مداخلات اثربخش برای بهبود رابطه معلم-دانشآموز در کشور باشد.
