فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تخصیص بهینه منابع تولید در دسترس به فعالیت‌هایی که بیشترین سودآوری را برای کشاورزان به همراه داشته و درعین‌حال مصرف آب را به حداقل می‌رساند، از مسائل مهم و اساسی در مدیریت کشاورزی است که بی‌توجهی به آن موجب ناکارآمدی نظام تولید کشاورزی می‌شود. بر این اساس، در این ‏پژوهش برای تخصیص بهینه منابع آب و الگوی کشت مناسب در دشت دهگلان (استان کردستان) از روش برنامه‌ریزی خطی استفاده شد. به منظور اجرای مدل برنامه‌ریزی خطی از نرم‌افزار لینگو نسخه 14 استفاده شد. برای تعیین الگوی کشت بهینه و ارائه راهکاری مناسب برای افزایش سود خالص و بهره‌وری آب، مدل برنامه‌ریزی خطی در قالب 7 سناریوی مختلف با در نظر گرفتن محدودیت‏های آب، الگوی کشت، نیروی کار، کاهش مصرف آب زیرزمینی و حداقل‏سازی مصرف آب اجرا شد. همچنین الگوی کشت بهینه با هدف حداقل‏سازی مصرف آب انجام شد. به‌طورکلی، نتایج این مطالعه نشان داد که در هفت سناریو مورد بررسی، سود خالص این سناریوها نسبت به وضع موجود بین 92/7 تا 400 درصد افزایش می‏یابد. این در حالی است که در بیشتر سناریوها، کاهش مصرف آب همگام با تغییر الگوی کشت مد‏نظر قرار گرفته است. در سناریوی کاهش مصرف آب زیرزمینی، با وجود کاهش آب در دسترس، سود خالص این سناریو نسبت به وضع موجود 11/10 درصد افزایش یافت که در شرایط خشکسالی‏ ها و یا در صورت اتخاذ استراتژی‏هایی مانند بهره‏ برداری کمتر از آب‏های زیرزمینی برای جبران افت آب خوان‏ها، می‌توان با تغییر در الگوی کشت ضمن کاهش مصرف آب، سود اقتصادی را افزایش داد. نتایج این ‏پژوهش نشان داد که بهینه ‏سازی الگوی کشت از نظر اقتصادی و مصرف آب از اهمیت بالایی برخوردار است و متأسفانه در شرایط فعلی در دشت دهگلان، کشاورزان از منابع موجود به نحو بهینه استفاده نمی‌کنند.