فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: گاه‌شناسی درختی اهمیت ویژه ای در تعیین ارتباط عوامل اقلیمی تاثیرگذار بر رویش درختان دارد. درختچه ارژن Amygdalus lyciodes Spach یکی از گونه‌های ارزشمند و سازگار در جنگل‌های زاگرس است که متاسفانه در سال‌های اخیر از گزند پدیده زوال در امان نمانده و رویشگاه‌های آن دچار آسیب و خسارت شده‌اند. پژوهش حاضر با هدف بررسی ارتباط میزان رویش سالیانه درختجه‌های ارژن با عوامل اقلیمی در دو رویشگاه‌ اصلی آن در استان لرستان انجام شده است.مواد و روش‌ها: به‌منظور انجام این پژوهش دو منطقه جنگلی گایکان و دادآباد در استان لرستان انتخاب شدند. درختچه‌های ارژن در هر دو منطقه، به‌صورت خالص و آمیخته با سایر گونه‌ها حضور دارند و دچار پدیده زوال شده‌اند. با‌توجه به اینکه درهر‌منطقه از نظر شیب، جهت و ارتفاع تفاوت چندانی مشاهده نشد، جهت انجام نمونه‌برداری و اندازه‌گیری ویژگی‌های مورفولوژیکی درختچه‌های ارژن و برآورد درصد خشکیدگی آنها، در هر منطقه پنج قطعه نمونه با ابعاد 100 متر در 100 متر به‌صورت تصادفی استقرار یافت. برای بررسی شدت زوال، در هر قطعه‌نمونه درختچه‌ها بر‌اساس آثار و شواهد وجود زوال، در چهار طبقه کمتر از 5 درصد خشکیدگی، 33 -5 درصد خشکیدگی، 66-34 درصد خشکیدگی و بیشتر از 66 درصد خشکیدگی قرار داده شدند. سپس تعدادی دیسک از درختان جنگلی خشکیده یا افتاده، برداشت و پس از آماده‌سازی نمونه‌ها، پهنای دوایر رویشی سالیانه در دو جهت عمود بر هم اندازه‌گیری شد. داده‌های اقلیمی نیز از نزدیکترین ایستگاه‌ هواشناسی به هر منطقه تهیه شد. همچنین تطابق زمانی نمونه‌ها و استانداردسازی داده‌ها نیز انجام گرفت. در نهایت همبستگی بین شاخص‌های اقلیمی مورد‌ نظر با پهنای دوایر سالیانه، در طی یک دوره 30 ساله، با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون محاسبه شد. تمام آنالیزهای آماری با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS 17و ARSTAN انجام شد.یافته‌ها: بر‌اساس نتایج، در منطقه گایکان با شدت خشکیدگی بیشتر، میانگین رویش درختچه‌های ارژن نیز بیشتر بود، همچنین، حداقل، میانگین و حداکثر درجه‌حرارت هوا در ماه‌ مارس(اواسط اسفند تا اواسط فروردین) بیشترین همبستگی را با میانگین رویش‌شعاعی درختچه‌های ارژن نشان دادند (ضریب‌همبستگی 33،37 و33 درصد)، در‌حالیکه در منطقه دادآباد (با خشکیدگی کمتر)، حداقل و میانگین درجه‌حرارت هوا در ماه‌ می (اواسط اردیبهشت تا اواسط خرداد) همبستگی بالاتری با رویش از خود نشان داد(44 و36 درصد). در‌خصوص ارتباط بین بارندگی و رویش نیز در منطقه گایکان بیشترین همبستگی در اردیبهشت ماه(65 درصد) و در دادآباد بیشترین همبستگی در آبان‌ماه ملاحظه شد(ضریب همبستگی 47 درصد). نتیجهگیری: با‌توجه به روند رویش گونه ارژن در سال‌های اخیر، می‌توان استنباط کرد که این گونه در طول زمان با کاهش رشد همراه بوده است. در خصوص همبستگی دمای هوا(حداقل، میانگین و حداکثر دما) در بهمن و اسفند با میزان رویش ارژن در منطقه گایکان می‌توان بیان داشت که در مناطق مرتفع و سردسیر، افزایش دمای هوای زمستان و اوایل فصل رشد، موجب کاهش اثرات منفی سرما شده و می‌تواند باعث افزایش رویش شعاعی درختان شود. در منطقه دادآباد نیز مناسب بودن شرایط آب و هوایی در آغاز فصل رویش و بالا بودن دمای هوا و شروع فعالیت کامبیوم درخت میتواند منجر به افزایش رویش در فصل رشد شود.