بررسی فاکتورهای کنترل کننده توزیع عناصر جزئی (شامل عناصر نادر خاکی) در طی فرایندهای بوکسیتی شدن در کانی‌شیته، خاور بوکان، شمال باختر ایران

نویسندگان

1 گروه زمین شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

2 گروه زمین شناسی، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

doi
10.22071/gsj.2010.57162
چکیده

نهشته بوکسیت کارستی کانی شیته، در 19 کیلومتری خاور بوکان، در جنوب استان آذربایجان شرقی، شمال­باختر ایران واقع شده است. این افق در مرز بین سازندهای کربناتی- شیلی روته (پرمین میانی تا بالایی) و کربناتی الیکا (تریاس زیرین) قرار داشته و شامل  5 واحد سنگی جدا از هم است. شواهد صحرایی، مطالعات سنگ‌نگاری و کانی‌شناسی نشان داده­اند که نوسانات شرایط آب و هوایی به همراه تنش­های ســاختـاری تأثیر بسزایی در تشکیل این افق داشته­اند. الگوی توزیـع REEها (بهنجار شده به کندریت)، تفریق و غنی‌شدگی شدید LREEها نسبت به HREEها و نحوه تشکیل برجازای افق را نشان می­دهند. محاسبات شاخص هوازدگی مطلق،  فرض Nb به عنوان عنصر بی­تحرک و پوسته قاره­ای بالایی به عنوان منشأ برای مواد مادر، نشان می‌دهند که فرایندهای شستشو و تثبیت، دو تنظیم کننده­ اصلی در تمرکز عناصر جزئی در این افق هستند. مطالعات ژئوشیمیایی نشان می‌دهند که توزیع Al، Fe و Si  تأثیر زیادی در تغییرات نسبت La/Y،  توزیع عناصر جزئی در سیستم بازماندی و ناهنجاری Eu داشته­اند. تلفیق نتایج به‌دست آمده نشان داده که تغییرات بافتی، جذب ترجیحی به‌وسیله اکسیدهای فلزی (هماتیت)، بافرینگ محلول‌های هوازده کننده توسط سنگ  بستر کربناتی، کنترل کانی‌شناختی و تغییر pH محیط، مهم­ترین  عامل‌های کنترل کننده در توزیع  LREE، HREE، HFSE، LILE و TTE، طی فرایندهای لاتریتی شدن در کانی­شیته هستند.