فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

کرم‌های خاکی به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین گروه‌های زیستی خاک، نقش حیاتی در بهبود خصوصیات فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک ایفا می‌کنند و بر زی‌توده زیرزمینی و چرخه‌های بیوژئوشیمیایی تأثیر می‌گذارند. آن‌ها با تغییر تخلخل خاک و تجزیه مواد آلی، به بهبود عملکرد اکوسیستم کمک می‌کنند. فراوانی این کرم‌ها تحت تأثیر عوامل محیطی مانند رطوبت و کیفیت لاشبرگ قرار دارد و در مناطق جنگلی، تفاوت‌های موجود بین توده‌های طبیعی و دست‌کاشت، به‌ویژه در جلگه‌های جنگلی مانند شصت‌کلاته، بر روی جمعیت کرم‌های خاکی تأثیر می‌گذارد. همچنین، تغییرات فصلی در اقلیم و ویژگی‌های خاک می‌تواند الگوهای توزیع و زی‌توده این موجودات را دستخوش تغییر کند. هدف این پژوهش، بررسی تأثیر توده‌های جنگلی طبیعی و دست‌کاشت بر تراکم و زی‌توده کرم خاکی طی فصول مختلف سال در شش توده جنگلی در طرح جنگلداری شصت کلاته انجام شد.مواد و روش‌ها: در این تحقیق دو توده جنگلی طبیعی (انجیلی - ممرز تولیدی و انجیلی - ممرز کم‌بازده) و چهار توده جنگل‌کاری شده (زربین، توسکا ییلاقی، بلندمازو و توده آمیخته بلندمازو - آزاد) در سری یک انتخاب گردید به‌نحوی‌که شرایط توده‌ها از نظر توپوگرافی (شیب زمین، جهت دامنه و ارتفاع از سطح دریا) مشابه باشد. از هر تیپ جنگلی ماهانه 30 نمونه خاک از طریق استوانه‌ای با سطح مقطع 81 سانتی‌متر مربع و تا عمق 30 سانتی‌متر برداشت شد. کرم‌های خاکی با روش دست‌چین از لابه‌لای نمونه‌ها جمع‌آوری و در دمای 60 درجه سانتی‌گراد خشک و با دقت هزارم گرم وزن شدند. هم‌زمان نمونه‌ای از خاک سطحی (عمق صفر تا 10 سانتیمتر) برای اندازه‌گیری ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی شامل رطوبت، جرم مخصوص ظاهری، pH، نیتروژن، کربن آلی، فسفر و پتاسیم برداشته شد.یافته‌ها: نتایج نشان داد که میانگین تراکم (46/1) و زی‌توده (2/0) کرم خاکی توده‌های طبیعی بیشتر از توده‌های دست‌کاشت است. میانگین زی‌توده کرم خاکی به ترتیب در فصل بهار (26/0)، زمستان (14/0)، پائیز (13/0) و تابستان (05/0) کاهش یافت و نشان داد که فصل زمستان نیز در جلگه‌های جنگل شصت‌کلاته برای فعالیت کرم خاکی مناسب است. بیشترین تراکم (7/1) و زی‌توده کرم خاکی (81/0) در عمق صفر تا 10 سانتی‌متر در توده بلندمازو یافت شدند. این توده به‌عنوان موفق‌ترین توده دست‌کاشت در ایجاد شرایط بهینه خاک برای کرم خاکی معرفی شد. جمعیت کرم‌های خاکی در منطقه مورد بررسی تحت تأثیر مجموعه‌ای از ویژگی‌های خاک قرار دارد که pH، رطوبت، نسبت کربن به نیتروژن مهم‌ترین آن‌ها می‌باشند.نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج این پژوهش، تراکم و زی‌توده کرم خاکی در توده‌های طبیعی جنگل بیشتر از توده‌های دست‌کاشت است که این امر نشان‌دهنده شرایط مطلوب‌تر زیستی در توده‌های طبیعی می‌باشد. با این حال، در میان توده‌های دست‌کاشت، توده بلندمازو با بیشترین تراکم و زی‌توده کرم خاکی در عمق صفر تا 10 سانتی‌متر، به‌عنوان موفق‌ترین توده در ایجاد شرایط مناسب خاک برای فعالیت کرم‌های خاکی شناخته شد. همچنین، تغییرات فصلی تأثیر قابل‌توجهی بر زی‌توده کرم‌های خاکی داشته و فصل زمستان نیز در جلگه‌های جنگل شصت‌کلاته به‌عنوان دوره‌ای مناسب برای فعالیت این موجودات معرفی می‌شود. این یافته‌ها اهمیت مدیریت خاک و توده‌های جنگلی در بهبود زیست‌بوم را برجسته می‌سازند.