فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: جنگل‌های زاگرس ازنظر وسعت، پراکنش، تنوع گونه‌ای و فرآورده‌های جنگلی نقش بسیار مهمی ‌در زندگی بخش عظیمی ‌از ساکنان خود را بر عهده‌دارند و درعین‌حال یکی از مهم‌ترین منابع بیولوژیکی و ذخایر ژنتیکی ایران به‌شمارمی‌آیند. میزان زادآوری و پایداری بوم‌سازگان جنگل‌های زاگرس، به دلیل چرای بی‌رویه دام، قطع بی‌رویه درختان برای تأمین سوخت و همچنین جمع‌آوری بذر درختان توسط مردم، از شرایط مناسب به دور می‌باشد؛ پس با توجه به موارد ذکر شده جهت رسیدن به اهمیت حفاظت در جنگل‌های زاگرس، در پژوهش حاضر مشخصه‌های کمی زادآوری در توده‌های طبیعی و بهره‌برداری شده بررسی گردید.مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر در جنگل‌‌های زاگرس شمالی، واقع در شهرستان میرآباد استان آذربایجان غربی در دو توده با مساحت نزدیک به پنج هکتار انجام شد. با توجه به سطح محدود توده‌ها و ارزش اطلاعاتی داده‌ها، آماربرداری به‌صورت صد در صد انجام گرفت. به این ‌منظور با توجه به اهداف مطالعه، جهت افزایش دقت، کل منطقه مورد مطالعه، در هر دو توده، به موزاییک‌هایی (پلات) با ابعاد 40 ×40 متر تقسیم‌بندی شد. سپس در هر موزاییک کلیه زادآوری‌ها و منشأ رویشی آن‌ها (شاخه‌‌زاد و دانه‌زاد) در دو کلاسه قطری و ارتفاعی مشخص و اندازه‌‌گیری شد. ارتفاع زادآوری‌هایی که تا 130 سانتی‌متر ارتفاع داشتند، به سه کلاسه ارتفاعی (0-45 سانتی‌متر، 45-90 سانتی‌متر و 90-130 سانتی‌متر) و زادآوری‌هایی که بالای 130 سانتی‌متر ارتفاع داشتند در کلاسه قطری 5 سانتی-متر و در سه ‌طبقه قطری (0-5/2 سانتی‌متری، 5/2-5 سانتی‌متری و 5-5/7 سانتی‌متر) بررسی شدند. برای بررسی نرمال بودن داده‌ها از آزمون کولموگروف-اسمیرنوف (Kolmogorov-Smirnov) استفاده شد. در تجزیه‌وتحلیل انجام‌ شده، زمانی که داده‌ها توزیع نرمال داشتند، از آزمون‌‌های تی مستقل (Independent - Samples T Test)، تجزیه واریانس یک‌طرفه (One-Way ANOVA) و آزمون تعقیبی توکی (Tukey) استفاده شد و زمانی که داده‌ها نرمال نبودند از آزمون‌های ناپارامتری کروس-کال‌والیس (Kruskal-Wallis) و من‌ویتنی (Mann-Whitney U) استفاده شد.یافته‌ها: نتایج حاصل از اندازه‌گیری زادآوری در سطح توده طبیعی و بهره‌برداری شده نشان داد که تعداد زادآوری در توده طبیعی برابر با 1933 اصله در هکتار (623 اصله دانه‌زاد و 1310 اصله شاخه‌زاد) و در توده بهره‌برداری شده برابر 247 اصله در هکتار (88 اصله دانه‌زاد و 159 اصله شاخه‌زاد) است. میانگین زادآوری در گونه‌های مختلف در توده طبیعی برابر 02/42 و در توده بهره‌برداری شده برابر 99/8 اصله در هکتار بود و اختلاف دو توده در سطح اطمینان 99 درصد معنی‌دار بود. پنج گونه اصلی که بیشترین زادآوری را داشتند و در طبقات ارتفاعی و قطری مورد بررسی قرار گرفتند عبارت بودند از دارمازو (Quercus infectoria)، ویول (Quercus libani)، زالزالک (Crataegus aronia L)، گلابی وحشی (Pyrus spp) و نسترن (Rosa canina) که میانگین زادآوری در طبقه ارتفاعی آن‌ها بر اساس نتایج در توده طبیعی برابر 33/84 اصله و در توده بهره‌برداری شده برابر 53/12 اصله در هکتار بود و دو توده در سطح اطمینان 99 درصد اختلاف معنی‌دار داشتند. همچنین میانگین زادآوری در طبقه قطری گونه‌های اصلی مورد بررسی در توده طبیعی، برابر 6/40 اصله و در توده بهره‌برداری شده، برابر 8/4 اصله در هکتار بود و دو توده در این طبقه نیز در سطح اطمینان 99 درصد اختلاف معنی‌دار داشتند.نتیجه‌گیری: آگاهی از وضعیت کمی و کیفی تجدید حیات این جنگل‌ها اهمیت زیادی در برنامه‌ریزی‌های مدیریتی جنگل‌های زاگرس دارد. با توجه به وضعیت توده طبیعی (کمتر دست‌خورده) و پی بردن به تأثیر مثبت حفاظت و عدم بهره‌برداری بیش از توان از جنگل-های این ناحیه، می‌توان به این نتیجه رسید که در صورت مدیریت مناسب جنگل‌های بهره‌برداری شده، این جنگل‌ها نیز توانایی بازسازی و احیا را دارند؛ بنابراین لازم است قبل از زوال توان زادآوری طبیعی، با انجام تحقیقات بیشتر و مشارکت جنگل‌نشینان در حفظ و احیا این جنگل‌ها گام‌های مثبتی برداشت.