فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیدهسابقه و هدف: بنه( Pistacia atlanticaDesf) یکی از مهم‌ترین گونه‌های درختی جنگل‌های خارج از شمال است که علاوه بر حضور گسترده در مناطق رویشی ارسباران، زاگرس، ایرانو-تورانی و دامنه‌های خلیج فارس و عمانی، مانند کمربندی اطراف ایران را احاطه کرده است. جنگل‌های زاگرس به دلیل داشتن نقش حمایتی و حفاظتی از مهم ترین و حساس ترین اکوسیستم‌ها در ایران می‌ باشند که با وقوع طوفان‌های گرد و غبار و خشکسالی‌های شدید در معرض تهدید قرار دارند. عوامل محیطی از جمله گرد و غبار و خشکی به صورت توأم میتواند موجب زوال درختان بنه گردد. این آزمایش با هدف بررسی تاثیر همزمان خشکی و گرد و غبار روی خصوصیات رویشی نهال‌های بنه، به منظور شناخت واکنش نهال به آن جهت مدیریت بهتر تنش خشکی و ریز گرد در شرایط تغییر اقلیم طراحی و اجرا گردید.مواد و روش:پژوهش حاضر از اسفندماه 1401 تا آذر ماه 1402 در گلخانه دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه لرستان، به صورت آزمایش اسپلیت پلات در قالب طرح کاملا تصادفی اجرا شد و 384 نهال بنه تحت عامل خشکی در سه سطح شامل: 100 درصد ظرفیت زراعی(بدون تنش)، 50 و 75 درصد ظرفیت زراعی و عامل گرد و غبار در چهار سطح شامل: صفر، 350، 750 و 1500 میکروگرم در مترمکعب قرار گرفتند. اتاقک‌های رشد با پوشش پلاستیکی در ابعاد 1.8×2.5×6 در داخل گلخانه احداث گردید و گلدان‌ها داخل اتاقک قرار داده شد. به منظور شبیه‌سازی خاک گلدان با خاک نهالستان جنگلی، از خاک زراعی، ماسه و کود دامی به نسبت مساوی استفاده برای تمام گلدان‌های بنه استفاده گردید. در پایان آزمایش، صفات مورفولوژیک ریشه، ساقه و برگ نهال‌ها اندازه گیری شد.یافته‌ها: نتایج نشان داد که تنش خشکی و گرد و غبار سبب تغییرات ویژگی‌های مورفولوژیک در برگ نهال‌های بنه شد، بطوریکه این ویژگی‌ها در شرایط تنش خشکی 50 درصد ظرفیت زراعی و تیمار 1500 میکروگرم در متر مکعب گرد و غبار به شدت کاهش یافت. بطور کلی، بیش‌ترین سطح برگ (8/81 سانتی‌مترمربع)، تعداد برگ (75/156 برگ در هر نهال)، طول ساقه (25/87 سانتی‌متر)، تعداد شاخه (5/39 شاخه در هر نهال)، قطر یقه (40/9 میلی‌متر)، قطر یقه (75/8 میلی‌متر) متعلق به تیمار ظرفیت زراعی 100 درصد بدون تیمار گرد و غبار بود. اثر ساده تنش خشکی برای قطر ساقه نشان داد که بیش‌ترین قطر ساقه (53/9 میلی‌متر) در ظرفیت زراعی100 درصد مشاهده گردید. وزن تر و خشک برگ، شاخه و ریشه در نهال‌های بنه نیز تحت تاثیر تنش خشکی و گرد و غبار کاهش یافت، بطوریکه بیش‌ترین وزن تر شاخه (62/16 گرم)، وزن خشک شاخه (14/10 گرم)، وزن تر ریشه (65/11 گرم)، وزن خشک ریشه (55/8 گرم)، وزن تر برگ (204/8 گرم)، وزن خشک برگ (339/5 گرم) و وزن خشک کل (033/24 گرم) در تیمار شاهد در ظرفیت زراعی 100 درصد مشاهده شد. تنش موجب افزایش حجم ریشه گردید و بیش‌ترین حجم ریشه (8/17 سانتی‌متر مکعب) در غلظت 1500 میکروگرم در متر مکعب گرد و غبار در ظرفیت زراعی 50 درصد به دست آمد. نتیجه‌گیری: در این پژوهش مشخص شد که گرد و غبار موجب تشدید اثرات منفی تنش خشکی بر ویژگی‌های مورد بررسی گردید. ویژگی‌های مورفولوژیک بنه، در سطح تنش خشکی 50 درصد ظرفیت زراعی به شدت کاهش نشان داد و این روند، به خصوص در غلظت‌های بالاتر گرد و غبار (1500 میکروگرم در متر مکعب) نمایان شد. لذا می توان گفت یکی از عوامل زوال بنه در زاگرس پدیده همزمان گردوغبار و خشکی می‌باشد. این نتایج به درک بیشتر ما در مدیریت پایدار جنگل های زاگرس کمک می‌کند. شناخت و توسعه روش‌های مناسب جهت مدیریت پایدار جنگل‌های زاگرس و افزایش مقاومت درختان بنه در حال زوال، ضروری است.