فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: اکالیپتوس گیاهی صنعتی و اقتصادی که برای مصارفی مانند تولید چوب و فیبر کاربرد دارد و اغلب در جنوب کشور کشت می‌شود. رشد بیشتر نهال‌های اکالیپتوس در یک بازه زمانی مشخص، می‌تواند برای تولید‌کنندگان صرفه اقتصادی داشته باشد. لذا ارائه راهکارهایی مانند استفاده از اصلاح‌کننده‌های خاک و قارچ‌های همزیست ریشه به منظور رشد بهتر نهال‌های اکالیپتوس بسیار مهم می‌باشد. فسفر از جمله عناصر تغذیه ای بسیار مهم می‌باشد که در کشت اکالیپتوس مورد بی‌توجهی قرار گرفته است. در بسیاری از تحقیقات تاثیر مثبت کود سوپرفسفات‌تریپل و یا استفاده مستقیم از پودر آپاتیت در تامین فسفر گیاه در اکثر گیاهان دیده شده است. همچنین برخی اصلاح‌کننده‌های خاک مانند زئولیت به دلیل بهبود ویژگی‌های خاک و برخی کودهای زیستی مانند قارچ‌های همزیست ریشه بر میزان فسفر قابل جذب خاک و جذب فسفر به گیاه تاثیرگذارند. درباره اکالیپتوس و به ویژه در ایران کمتر به این موضوع پرداخته شده است. لذا این پژوهش با هدف بررسی تاثیر زئولیت، آپاتیت، سوپر فسفات تریپل و مایه‌زنی با قارچ‌های همزیست ریشه بر رشد نهال‌های اکالیپتوس و جذب فسفر و نیز بر برخی ویژگی‌های بیولوزیک خاک انجام شد.مواد و روشها: در این پژوهش نهال‌های اکالیپتوس، گونه Eucalyptus camaldulensis، تهیه شده و پس از باز کردن گلدان خاک چسبیده به ریشه تا حد امکان زدوده شد و سپس نهال‌ها وزن شده و در گلدان جدید با اعمال تیمارها کشت شدند. تیمارها شامل اصلاح‌کننده‌ها (شاهد، سوپر فسفات تریپل 150 کیلو در هکتار، آپاتیت پنج درصد وزنی و زئولیت سه درصد وزنی) و مایه‌زنی با قارچ همزیست (بدون مایه‌زنی (شاهد)، مایه‌زنی با Glomus etunicatum و مایه‌زنی با Serendipita indica) به صورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار اعمال شده و گلدان‌ها در گلخانه نگهداری شد. پس از شش ماه، گیاهان برداشت شده و میزان افزایش رشد نهال‌ها و جذب فسفر به گیاه و نیز بر برخی ویژگی‌های خاک بررسی شد. کلروفیل گیاه، فسفر اولسن خاک، فعالیت آنزیم‌های فسفاتاز اسیدی و قلیایی (با استفاده از سوبسترای پارانیتروفنیل فسفات) و نیز کربن و فسفر زیتوده میکروبی اندازه‌گیری شد.یافته‌ها: نتایج نشان داد که کاربرد اصلاح‌کننده‌ها به طور میانگین سبب بهبود رشد گیاه (1/5 و 1/14 درصد افزایش وزن به‌ترتیب اندام هوایی و ریشه نسبت به شاهد) و کاربرد قارچ‌های همزیست نیز سبب افزایش رشد گیاه (1/2 و 4/5 درصد افزایش وزن به‌ترتیب اندام هوایی و ریشه نسبت به شاهد) شده و کاربرد اصلاح‌کننده توام با قارچ همزیست سبب افزایش کلروفیل برگ (میانگین 7/5 درصد افزایش نسبت به شاهد) و جذب بیشتر فسفر به اندام هوایی گیاه (2/46 درصد) شده و کربن زیتوده (9/13 درصد)، فسفر زیتوده خاک (7/15 درصد) و فسفر اولسن خاک (3/6 درصد) نیز بهبود معنی‌داری داشتند. فعالیت آنزیم‌های فسفاتاز اسیدی و قلیایی با کاربرد آپاتیت و سوپرفسفات تریپل (به‌طور میانگین 24/3 و 73/1 درصد به ترتیب برای فسفاتاز اسیدی و قلیایی) کاهش یافته اما با کاربرد زئولیت (78/3 و 99/1 درصد) افزایش چشمگیری داشت. کاربرد قارچ‌های همزیست باعث افزایش فعالیت آنزیم‌های فسفاتاز و نیز بهبود پارامترهای رشدی گیاه و بهبود ویژگی‌های بیولوژیک خاک شد اما برای اکثر پارامترهای مورد بررسی میان دو قارچ تفاوت معنی‌داری مشاهده نشد. نتیجه‌گیری: استفاده از اصلاح‌کننده‌ها و کودهای زیستی (قارچ های همزیست) سبب افزایش رشد گیاه و بهبود ویژگی‌های خاک شد و برای زراعت اکالیپتوس قویاً توصیه می‌شود. از میان تیمارهای به کار برده شده، کاربرد زئولیت به همراه تلقیح با قارچ‌های همزیست بهترین پاسخ را به همراه داشت و برای رشد بهتر نهال‌های اکالیپتوس و بهبود ویژگی‌های خاک توصیه می‌گردد. استفاده از سوپرفسفات تریپل و آپاتیت نتایج مشابه در رشد نهال‌های اکالیپتوس داشت، پس در صورت نیاز به فسفر توصیه می‌شود از آپاتیت استفاده شود که آلودگی زیست محیطی کمتر و قیمت ارزانتر دارد.