فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: رقابت بین درختان یک عامل کلیدی موثر بر توسعه، ساختار و پویایی جنگل‌ها است. از این رو بوم‌شناسان بسیاری در پی کمی‌سازی رقابت و عوامل مرتبط با آن در جنگل هستند. جنگل‌های استان لرستان با مساحت 1112475 هکتار بخشی از زیست‌بوم-های مهم زاگرس میانی هستند که تیپ اصلی آنها را بلوط ایرانی تشکیل می‌دهد. یکی از گونه‌های چوبی مهم این جنگل‌ها زالزالک است که اغلب به‌عنوان گونه همراه و در برخی مناطق به‌صورت جنگل خالص حضور دارد. این پژوهش با هدف مقایسه رقابت تاجی و الگوی پراکنش مکانی زالزالک در دو حالت تشکیل تیپ و گونه همراه انجام شد.مواد وروش‌ها: در این پژوهش دو رویشگاه جنگلی خشکه‌رود (با تیپ غالب زالزالک) و پرک (با تیپ غالب بلوط) در شهرستان خرم‌آباد مورد مطالعه قرار گرفتند. پس از جنگل‌گردشی و تعیین مناطقی که تراکم گونه زالزالک و شرایط لازم برای محاسبه رقابت تاجی وجود داشت، محدوده‌هایی با مساحت حدود 45 هکتار مشخص و در هر کدام از این جنگل‌ها با پراکنش نسبتاً یکنواخت، تعداد 45 پایه زالزالک که دست کم با یک همسایه همپوشانی تاجی داشتند به‌عنوان درختان مرجع مشخص شدند. برای شناسایی درختان رقیب از روش همپوشانی تاج و برای کمی‌سازی سطح رقابت از نسبت اندازه تاج درخت مرکزی به همسایگان و برای محاسبه الگوی پراکنش از شاخص زاویه یکنواخت استفاده شد. سپس اطلاعاتی شامل فاصله و آزیموت همسایه‌ها، ارتفاع درختان مرجع و اندازه قطرهای تاج درختان مرجع و رقبا اندازه‌گیری شد. به‌علت توزیع غیرنرمال داده‌ها براساس آزمون‌ کولموگروف- اسمیرنوف، برای مقایسۀ میانگین‌ها از آزمون ناپارامتری من- ویتنی استفاده شد.یافته‌ها: با توجه به شرایط متفاوت دو رویشگاه خشکه‌رود و پرک، تیپ و تنوع گونه‌ای در این رویشگاه‌ها تفاوت آشکاری دارد. همچنین میانگین فاصله تا همسایه‌های موثر در رقابت تفاوت زیادی را نشان می‌دهد در صورتی که سایر مشخصه‌ها اختلاف زیادی ندارند. تعداد همسایه‌های تاثیرگذار در شاخص BDC برای رویشگاه خشکه‌رود به چهار همسایه می‌رسد در حالی‌که در رویشگاه‌ پرک حداکثر سه همسایه با همپوشانی تاج برای درختان مرکزی وجود دارد. در این بین بیش از 80 درصد همسایه‌ها در رویشگاه پرک را گونه‌هایی غیر از زالزالک تشکیل می‌دهند در صورتی که در رویشگاه خشکه‌رود، سایر گونه‌ها درصد اندکی را بخود اختصاص داده‌اند. علاوه بر آمیختگی متفاوت، نتایج شاخص زاویه یکنواخت نیز بیانگر الگوی پراکنش مکانی متفاوت گونه‌های زالزالک در دو رویشگاه مورد بررسی است. با وجود تفاوت در آمیختگی و پراکنش مکانی، اختلاف معنی‌داری بین نتایج شاخص رقابت بر روی درختان مرجع وجود ندارد.نتیجه‌گیری کلی: با توجه به این‌که جنس زالزالک به‌واسطه ویژگی‌هایی از جمله میوه خوراکی و قابلیت استفاده به‌عنوان گونه پیش-آهنگ و پرستار برای جنگلکاری مناطق تخریب‌یافته در زاگرس پیشنهاد شده است، نتایج این پژوهش می‌تواند در زمینه الگوی جنگلکاری و پرورش جنگل سودمند باشد.