فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیدهسابقه و هدف: ساختار بوم‌سازگان‌های ﺟﻨﮕﻠﻲ در ﻣﻘﻴﺎس زﻣﺎﻧﻲ و ﻣﻜﺎﻧﻲ دستخوش تغییرات ﻣﻲ‌شود که این تغییرات موجب پویایی و تحول می‌گردد. روند تحول در این واحدها بسیار کند است و در مدت زمان طولانی اتفاق می‌افتد. برای ارزیابی این تغییرات از مشخصه‌هایی نظیر تراکم، تاج‌پوشش و میزان آمیختگی گونه‌های درختی استفاده می‌شود. مشخصه‌های ساختاری، تنوع بوم‌شناختی و پایداری بوم‌سازگان‌های جنگلی را به خوبی نشان می‌دهند. این پژوهش با هدف مقایسه تغییرات مشخصه‌های ساختاری تراکم و تاج‌پوشش در ارتباط با تنوع گونه‌های درختی بین آشکوب‌های مختلف، همچنین رابطه این متغیرها با شاخص‌های تنوع، ﺑﻴﻦ دو دوره آﻣﺎرﺑﺮداری در ﻣﻜﺎنی ﺛﺎﺑﺖ و ﺗﺤﺖ ﺷﺮاﻳﻂ محیطی ﻃﺒﻴﻌﻲ که عوامل بیرونی و غیر طبیعی کمترین سهم را در تحولات توده داشته‌اند، انجام شده است.مواد و روش‌ها: قطعه ‌بررسی دائمی با مساحت 16 هکتار در پارسل 32 سری یک طرح جنگلداری شصت‌کلاته گرگان در ارتفاع 770 تا 920 متری از سطح دریا و در جهت‌های شمال‌غربی و غربی واقع شده است. آماربرداری در سطح قطعات نمونه یک هکتاری (100×100 متر) با روش صددرصد (سرشماری) انجام شد. تغییرات بیست‌ساله (1382 تا 1402) مشخصه‌های کمی تراکم توده، تاج‌پوشش و شاخص‌های تنوع زیستی از روش‌های معمول و استاندارد، اندازه‌گیری و از طریق تجزیه واریانس در آشکوب‌های مختلف مقایسه شد. یافته‌ها: تراکم درختان موجود در قطعه بررسی دائمی از 31/306 به 44/275 پایه‌ در هکتار طی بیست سال کاهش یافت. تنها، گونه سایه‌پسند و غالب راش طی این مدت افزایش تراکم داشت. در سال 1382 آشکوب زیرین بیشترین سهم تراکم را داشت اما در سال 1402 به آشکوب میانی منتقل شد. میانگین درصد تاج‌پوشش نیز از 86 به 70 درصد کاهش یافت. بیشترین تراکم تاج‌پوشش در آشکوب‌های میانی و برین قرار داشت. میانگین تنوع شانون وینر در سال 1382 در سه آشکوب زیرین، میانی و برین به ترتیب (32/1، 29/1، 72/0) و در سال 1402 (49/0، 53/0، 58/0) بود. شاخص شانون وینر نسبت به سایر شاخص‌ها قضاوت بهتری از تنوع گونه‌ای در قطعه مورد بررسی ارائه ‌داد. نتیجه‌گیری: قطعه مورد بررسی، یک راشستان آمیخته‌ای است که گونه سایه‌پسند راش در آن غالب بوده. آمیختگی بیشتر گونه‌های درختی، پایداری بوم‌سازگان جنگل را به همراه خواهد داشت. نتایج این تحقیق نشان داد شاخص‌های تنوع گونه‌ای تنها یکی از روش‌های ارزیابی و تفسیر بوم‌سازگان‌های جنگلی هستند و باید به سایر ویژگی‌ها هم توجه کرد. پایش دوره‌ای این شاخص‌ها روند تغییرات بوم‌سازگان جنگل را به درستی نشان می‌دهد. نتایج حاصل از شاخص‌های مورد استفاده در این پژوهش با توجه به دست نخورده بودن تودة جنگلی بررسی شده می‌تواند مبنای ارزیابی و مقایسه با جنگل‌های مشابه باشد.واژه‌های کلیدی: تغییرات ساختار، تنوع، آشکوب، توده راش آمیخته