فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: راناس (Prunus microcarpa C.A.M.) از خانواده Rosaceae جزء گونه‌های ارزشمند جنگل‌های نیمه‌خشک ناحیه ایرانو- تورانی بوده و کارکردهای اکولوژیکی فراوانی در این مناطق دارد. در دهه‌های اخیر تبدیل کاربری، چرای‌دام، آتش‌سوزی و برداشت میوه آن موجب تخریب رویشگاه‌های این گونه شده است. بنایراین، برای احیاء رویشگاهای این گونه از طریق جنگلکاری و تولید بهینه نهال آن از اهمیت زیادی برخوردار است. از آنجایی که بذر راناس، به‌دلیل دشوار بودن شرایط جوانه‌زنی در طبیعت، نرخ جوانه‌زنی اندکی دارد، این پژوهش، با هدف بررسی راه‌های شکست خواب بذر و تعیین صفات جوانه‌زنی بذر این گونه انجام شد. مواد و روش‌ها: اواخر مردادماه 1401، میوه‌های رسیده راناس از 10درختچه سالم با ویژگی‌های یکسان از نظر قطر و ارتفاع واقع در رویشگاه کندرق، 35 کیلومتری شهرستان خلخال، جمع‌آوری شدند. سپس بذرهای با پوسته و بدون ‌پوسته در ماسه‌مرطوب و در یخچال (دمای 1± 5 درجه سانتی‌گراد) به‌مدت 0، 3 ، 4 و 5 ماه در چهار تکرار50 تایی در شرایط پیش تیمار ‌لایه‌گذاری سرد واقع شدند. بعد از اتمام مدت لایه‌گذاری سرد، بذرها در اتاقک رشد با رطوبت نسبی 65 درصد و دمای 1±25 درجه سانتی‌گراد قرار گرفتند. شمارش جوانه‌زنی بذرها در اتاقک رشد به‌صورت روزانه و در طی مدت 60 روز ثبت شد. بذرهایی که جوانه‌زده و از بستر کاشت (ماسه استریل شده) بیرون آمدند، به عنوان بذر جوانه‌زده محسوب ‌شدند. در پایان دوره آزمایش، درصد جوانه-زنی، سرعت جوانه‌زنی، رشد اولیه نونهال‌ها و شاخص بنیه تعیین شد. آزمایش به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی انجام شد.یافته‌ها: نتایج نشان داد که اثر متقابل پیش تیمار لایه‌گذاری سرد × پوسته بر همه صفات جوانه‌زنی بذرهای راناس در سطح یک درصد و پنج درصد معنی‌دار است. در شرایط طبیعی (بدون پیش تیمار سرمادهی)، بذرها در دو حالت با پوسته و بدون پوسته اساساً جوانه‌زنی نداشتند. طول دوره جوانه‌زنی 25 روز طول کشید و تیمار بذرهای بدون پوسته با سرمادهی پنج ماهه، روند جوانه‌زنی سریع‌تری در مقایسه با سایر تیمار‌ها داشتند. بیشترین جوانه‌زنی (50/50 درصد)، سرعت جوانه‌زنی (58/1 عدد در روز)، طول ریشه‌چه (85/2 سانتی‌متر) طول ساقه‌چه (54/3 سانتی‌متر) و شاخص‌بنیه (3/324) به بذرهای بدون پوسته که پنج ماه سرمادهی شده بودند تعلق داشت. البته بذرهای با پوسته و پیش تیمار لایه‌گذاری پنج ماه نیز از درصد جوانه‌زنی (38 درصد) و شاخص‌بنیه (5/241) قابل قبولی برخوردار بودند. نتیجه‌گیری: به‌طور کلی، با افزایش دوره سرمادهی، هم در حالت با پوسته و هم بدون پوسته کلیه صفات مورد بررسی بذرها افزایش یافت. از یافته‌های این پژوهش می‌توان نتیجه‌گیری کرد اگرچه صفات جوانه‌زنی در بذور بدون پوسته بیشتر است، لیکن با توجه به وقت‌گیر و هزینه بر بودن عملیات حذف پوسته و به عبارتی دشوار بودن اجرای آن در شرایط نهالستان، پیشنهاد می-گردد برای تولید انبوه نهال، از بذرهای با پوسته و پیش تیمار لایه‌گذاری سرد پنج ماهه استفاده شود.