فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیدهسابقه و هدف:امروزه، پیشگیری و یا کاهش پیامدهای نامطلوب ناشی تخریب و افزایش آسیب پذیری اکوسیستم‌های جنگلی به یکی ازمهمترین اهداف مدیران منابع طبیعی در سراسر جهان تبدیل شده است. وجود کاربری‌های ناسازگار یکی از مهم‌ترین تهدیدات برای اکوسیستم‌های جنگلی بخصوص تنوع‌زیستی آن‌ها به شمار می‌رود. برای کشف و ارزیابی چنین تهدیداتی که زمینه‌ساز تغییرات در سطح اکوسیستم‎های جنگلی است، استفاده از فنون و ابزارهایی همچون سنجش‌ازدور و سیستم اطلاعات جغرافیایی با برخورداری از امکانات تحلیلی می‌توانند نقش بسزایی در تولید اطلاعات مکانی داشته باشند. هدف پژوهش حاضر ارزیابی تخریب در اکوسیستم جنگلی دادآباد بر پایه مدل تخریب زیر واحدهای کاری و بررسی مهم‌ترین فعالیت‌های انسانی زمینه‌ساز تخریب در منطقه است. مواد و روش ها:بدین منظور، برای کمی نمودن سنجه‌های سیمای سرزمین از نقشه کاربری/پوشش جنگلی منطقه دادآباد با 13 زیر حوزه استفاده شد. برای تهیه نقشه کاربری/پوشش، ابتدا تصویر ماهواره‌ای لندست را پیش‌پردازش نموده و تصویر در طبقات مختلف کاربری طبقه‌بندی شد. بدین منظور از تصاویر ماهواره‎ای مربوط به دوره‌ زمانی 30 ساله (2018-1988) استفاده شد تا در تحلیل ساختاری با استفاده از سنجه‌های سیمای سرزمین از آن استفاده شود. ﻳﻜﻰ از مزیت‌های ارزﻳـﺎﺑﻰ ﺑـﻪ ﻛﻤـﻚ سنجه‌های ﺳــﻴﻤﺎى ﺳــﺮزﻣﻴﻦ، آﮔــﺎﻫﻰ از ﻣﻴــﺰان ﺷــﺪت ﺗﺨﺮﻳــﺐ در ﺳﻴﻤﺎى ﺳﺮزﻣﻴﻦ در کوتاه‌ترین زﻣﺎن ﻣﻤﻜﻦ ﺑﺎ داده رﻗـﻮﻣﻰ اﺳﺖ ﻛﻪ قابل‌مقایسه ﺑﺎ ﺗﻜﺮار ﻣﻄﺎﻟﻌـﻪ در آﻳﻨـﺪه اﺳـﺖ. سپس با توجه به مدل تخریب سیمای سرزمین، درجه آسیب‌پذیری بوم‌شناختی، تعیین شدت فعالیت‌ها و میزان تخریب در سیمای سرزمین محاسبه شد. در ادامه، ﺑﺮﻣﺒﻨﺎى ﺿﺮاﻳﺐ ﺗﺨﺮﻳﺐ به‌دست‌آمده، ﺗﺤﻠﻴﻞ و پهنه‌بندی ﺳﻴﻤﺎى ﺳﺮزﻣﻴﻦ اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺖ. در پایان از روش ANP طبق نظر کارشناسان، جهت اولویت‌بندی مهم‌ترین فعالیت‌های انسانی زمینه‌ساز تخریب در منطقه استفاده شد. روش ANP یکی از روش‌های تصمیم‌گیری چند معیاره است که در این تحقیق از این روش جهت طبقه‌بندی فعالیت‌های انسانی مؤثر بر تخریب در منطقه استفاده شده است، از مهمترین دلایل به‌کارگیری این روش در مقایسه با سایر روش‌های MCDM، در نظر گرفتن وابستگی یا رابطه بین عوامل و همچنین استفاده از تجزیه‌وتحلیل شبکه ساختار غیرخطی است. جهت دستیابی به این هدف ابتدا مهم‌ترین عوامل زمینه‌ساز تخریب پوشش جنگلی در منطقه دادآباد از مرور منابع در این زمینه استخراج شد. محاسبات مربوط به روش ANP و با مدل تصمیم‌گیری با معیارهای چندگانه در نرم‌افزارSuper Decision انجام‌شده است.یافته ها:زیر حوزه‌های 3 و 5 در منطقه دارای بالاترین عدد تخریب سیمای سرزمین بوده و زیر حوزه‎های 4، 8، 9، 12 و 13 دارای کمترین تکه‌تکه شدگی هستند. همچنین درمجموع، 40/58 درﺻـﺪ از کل ﻣﺴﺎﺣﺖ منطقه دادآباد ﺑﺎ وﺿﻌﻴﺖ ﺗﺨﺮﻳﺐ ﻛﻢ و ﻣﺴﺘﻌﺪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻰ ﺷﺪ ﻛﻪ ﺑﺎ رﻋﺎﻳﺖ محدودیت‌های اﻛﻮﻟﻮژﻳﻜﻰ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺳﻌﻪ اﺳﺖ. ﺷﺎﻳﺎن ذﻛﺮ اﺳﺖ که دﻟﻴﻞ ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺑﻮدن ﻣﻴﺰان ﺗﺨﺮﻳﺐ در اﻳﻦ ﻧﻮاﺣﻰ، ﻛﻮﻫﺴﺘﺎﻧﻰ و ﺻـﻌﺐ‌‎اﻟﻌﺒﻮر ﺑـﻮدن آن ﺑﻮده و لذا ﻣﻴﺰان ﻛﻤﺘﺮى ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﻴﺮ فعالیت‌های اﻧﺴﺎﻧﻰ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ. ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ، 25/33 درﺻﺪ ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ ﺑﺎزﺳﺎزى و اﺣﻴـﺎء و 37/8 درﺻـﺪ ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ اﻗﺪاﻣﺎت ﺣﻔﺎﻇﺘﻰ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻰ ﺷﺪ. نتیجه گیری:از بین عوامل مختلف نیز سه عامل تبدیل اراضی ملی به کشاورزی، وجود مسائل اقتصادی-اجتماعی و فعالیت‌های عمرانی گسترده (جاده‌سازی) به ترتیب با وزن‌های نهایی 2/0، 182/0 و 18/0 از مهم‌ترین پارامترهای ایجادکننده تخریب در منطقه هستند. نتایج حاصل از این تحقیق می تواند با اولویت بندی مهمترین عوامل تخریب جنگل های استان لرستان، نقش قابل ملاحظه ای در کارایی و موفقیت برنامه‌های حفاظت و مدیریت این جنگل‌ها داشته باشد.