فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مسئلة اختلاف‌نظر دینی یکی از چالش‌های اساسی در فلسفة دین و معرفت‌شناسی است که همواره پرسش‌هایی عمیق دربارة عقلانیت باورهای دینی و التزام مؤمنان به آنها را مطرح می‌کند. این مقاله به تحلیل دقیق و مفصل نظریة جان پیتارد در کتاب اختلاف‌نظر، تسلیم و التزام دینی می‌پردازد. پیتارد با معرفی مفهوم «دفاع عقلانی درونی» مدلی را پیشنهاد می‌کند که به مؤمنان اجازه می‌دهد با حفظ تعهد عمیق به باورهای خود، در عین حال، به واقعیت وجود اختلاف‌های گسترده و جدی در میان باورهای دینی مختلف نیز اذعان کنند. این رویکرد، تلاشی است برای ایجاد تعادل میان وفاداری دینی و فروتنی معرفتی، و برای حفظ گفت‌وگوی صادقانه در مواجهه با تنوع دینی. در این مقاله، ضمن تشریح مفصل دیدگاه پیتارد، به نقد معرفت‌شناختی و فلسفی آن می‌پردازیم و به تهدیدهایی، از جمله خطر نسبی‌گرایی در تمایز عقلانیت فردی و بین‌الاذهانی، ابهام در تعیین مرزهای وفاداری عقلانی و جزم‌اندیشی، نزدیکی نظریة پیتارد به معرفت‌شناسی اصلاح‌شده، و ضعف در ارائة مسئولیت معرفتی روشن در مواجهه با اختلاف‌نظر دینی، اشاره می‌کنیم. همچنین، پیامدهای عملی و فرهنگی این دیدگاه را برمی‌رسیم و پیشنهادهایی برای توسعه و تقویت نظریه ارائه می‌کنیم. در نهایت، با هدف کمک به فهم بهتر عقلانیت دینی در دنیای متنوع معاصر و ارتقای گفت‌وگوی بین‌دینی، بر اهمیت تبیین دقیق‌تر معیارهای عقلانیت و مسئولیت‌های معرفتی تأکید خواهیم کرد.