فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: در فرآیند برنامه‌ریزی و توسعه فعالیت‌های طبیعت‌گردی، پهنه‌بندی و الویت‌بندی مناسب فعالیت‌های تفرجی برای ‏استقرار و جانمایی ‏در طبیعت از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. بدین ترتیب که فعالیت‌های تفرجی مستعد و قابل استقرار در پهنه‌های ‏انتخاب شده در گستره‌هایی از طبیعت مورد طراحی ‏قرار می‌گیرد و سپس به ارائه برنامه مدیریتی پایدار با لحاظ نمودن آموزش، ‏مشارکت و پایش بر انجام فعالیت‌های ‏تفرجی اقدام می‌شود. ‏بر این اساس در مطالعه حاضر ضمن شناسایی پهنه‌های مناسب برای ‏توسعه فعالیت‌های تفرجی مورد تقاضا و قابل توسعه در جنگل‌های مانگرو خمیر و قشم، به الویت‌بندی هر یک از این فعالیت‌ها با ‏توجه به ‏توان و قابلیت عرصه‌های طبیعی منطقه و همچنین معیارهای پیشنهادی و مؤثر بر توسعهء آن‌ها صورت گرفت.‏مواد و روش‌ها: در این مطالعه به پهنه‌بندی فعالیت‌ها بر اساس رابطه خطی شاخص‌های مکانی پرداخته شد. سپس به وزن‌دهی و ‏الویت‌بندی این فعالیت‌ها مطابق با یکسری از معیارهای منتخب بر ‏اساس نظرات کارشناسان و متخصصان و همچنین مطالعات و اسناد ‏مشابه اقدام گردید. در فرآیند شناسایی معیارها، همچنین شرایط محیطی محدوده مورد مطالعه و سایر عواملی که می‌تواند بر توسعه ‏‏فعالیت‌های تفرجی در این منطقه مؤثر باشد، مورد توجه قرار گرفت. معیارهای مورد مطالعه شامل شبکه ‏دسترسی جاده‌ای، فاصله از ‏شهر، موقعیت سکونتگاه‌ها، زیرساخت‌های دریایی و بندرهای موجود، فاصله از لکه‌های ‏حفاظتی و جمعیت ساکن است. این معیارها ‏ابتدا در دامنه عددی 0 تا 1 به روش خطی، ‏استانداردسازی شده و سپس با استفاده از مدل ‏ANP‏ به هر یک از معیارها وزنی اختصاص ‏داده شد. در ادامه برای هر ‏یک از معیارها نقشه‌ای مکانی در نرم افزار ‏Arc GIS‏ تهیه گردید و برای الویت‌بندی فعالیت‌های تفرجی از ‏روش ‏Topsis‏ در نرم افزار ‏Topsis Solver‏ استفاده شد.‏یافته‌ها: مطابق نتایج به‌دست آمده پهنه‌بندی فعالیت‌های تفرجی در این منطقه شامل 4 گزینه از نحوه ترکیب فعالیت‌های ‏تفرجی مورد ‏تقاضا در جنگل‌های مانگرو خمیر و قشم می‌باشد که گزینه 1 شامل پهنه‌هایی با سه فعالیت تفرجی (بازدید از جنگل با بالن، تماشای ‏جانوران و پرندگان دریا و پیاده‌روی و جنگل‌گردی)، گزینه 2 شامل پهنه‌هایی با چهار فعالیت تفرجی (بازدید از جنگل با بالن، ‏تماشای جانوران و پرندگان دریا، پیاده‌روی و جنگل‌گردی و بازدید از روستاهای حاشیه جنگل)، گزینه 3 شامل پهنه‌هایی با پنج ‏فعالیت تفرجی (بازدید از جنگل با بالن، تماشای جانوران و پرندگان دریا، گردش با قایق موتوری، ماهیگیری با ‏قلاب و عکاسی در ‏جنگل مانگرو) و در نهایت گزینه 4 در برگیرنده هفت فعالیت تفرجی (بازدید از جنگل با بالن، تماشای جانوران و پرندگان دریا، ‏پیاده‌روی و جنگل‌گردی، تماشای جزایر گلی و جنگلی، اردو زدن در ‏جنگل مانگرو، گردش در کرانه با موتور 4 چرخ و حمام آفتاب ‏در کرانه) است. نتایج وزدن‌دهی معیارها نیز نشان داد که بیشترین وزن مربوط به معیار زیرساخت‌های دریایی و بندرهای موجود و ‏کمترین ‏وزن به معیار فاصله از شهر اختصاص یافته است. در نهایت رتبه‌بندی فعالیت‌های تفرجی حاکی از آن است که بالاترین الویت ‏مربوط به گزینه 2، و الویت‌های بعدی به‌ ‏ترتیب شامل گزینه‌های 3، 1 و 4 می‌باشند. ‏نتیجه‌گیری: به طور کلی با توجه به نتایج به‌دست آمده، یکی از عمده‌ترین عوامل در توسعه طبیعت‌گردی پایدار و همچنین امکان ‏‏بهره‌وری از توان و جاذبه‌های گردشگری در اکوسیستم‌های طبیعی، پهنه‌بندی و الویت‌بندی فعالیت‌های تفرجی متناسب ‏با شرایط ‏محیطی منطقه می‌باشد. با توجه به ‌این‌که جنگل‌های مانگرو خمیر و قشم از ذخایر ارزشمند حفاظت شده سواحل جنوب کشور ‏می‌باشد، ‏الویت‌بندی فعالیت‌های تفرجی در پهنه‌های مناسب و خارج از زون‌های حفاظتی منطقه می‌تواند ضمن حفاظت از این ‏‏رویشگاه‌های طبیعی به استفاده ‏پایدار از ظرفیت منابع طبیعی و نحوه متناسب توزیع فعالیت‌های تفرجی در منطقه ‏‏کمک نماید.‏