بررسی تأثیر عدم قطعیت مصرف انرژی برق‌آبی و نرخ شهرنشینی بر ردپای اکولوژیکی در ایران

نویسندگان

1 استادیار گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت و اقتصاد ، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

2 دانشجوی دکتری رشته اقتصاد بخش عمومی،دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

3 دانشیار گروه اقتصاد دانشکده مدیریت و اقتصاد، ، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

doi
10.22125/iwe.2025.505024.1858
چکیده

در این مطالعه، به بررسی اثر عدم قطعیت عوامل مؤثر بر ردپای اکولوژیکی پرداخته شده است. هدف اصلی پژوهش، ارزیابی تأثیر عدم قطعیت جهانی‌شدن، نرخ شهرنشینی، مصرف انرژی برق‌آبی، تجارت و درآمد سرانه بر ردپای اکولوژیکی ایران در بازه زمانی ۱۳۵۸ تا ۱۴۰۲ است. برای تحلیل داده‌ها از مدل رگرسیون فازی و نرم‌افزار متلب استفاده شده است. نتایج در درجه عضویت 9/0 (شرایط عدم قطعیت) حاکی از آن است که نرخ رشد شهرنشینی تأثیر قابل توجهی بر ردپای اکولوژیکی دارد؛ پهنای متوسط برای این متغیر ناچیز است اما مقادیر پهنای راست و چپ عدم قطعیت بالایی را نشان می‌دهند. در مورد مصرف انرژی برق‌آبی، پهنای متوسط بیانگر تأثیر مثبت قابل ملاحظه‌ای بر ردپای اکولوژیکی است، اما تفاوت پهناهای راست و چپ حاکی از عدم قطعیت در این تأثیر است. برای شاخص جهانی‌شدن، ثبات مقادیر پهناها (۱۱۴/۰) نشان‌دهنده تأثیر مثبت یکنواخت و با قطعیت بالای این متغیر است. در مقابل، تجارت تأثیری نزدیک به صفر بر ردپای اکولوژیکی دارد؛ مقادیر کوچک پهناها نشان‌دهنده نقش ناچیز این متغیر است. همچنین، تولید سرانه تأثیری مثبت و با قطعیت بالا دارد؛ ثبات مقادیر پهناها (۱۰۹/۰) گویای اعتماد بالای مدل به این متغیر است. بر اساس یافته‌ها، شاخص جهانی‌شدن و تولید سرانه بیشترین تأثیر مثبت و با قطعیت بالا را دارند. مصرف انرژی برق‌آبی تأثیری مثبت اما همراه با عدم قطعیت دارد و متغیرهای نرخ رشد شهرنشینی و تجارت تأثیر ناچیزی دارند. این نتایج تأکید می‌کند که تمرکز مدل باید بر متغیرهای با تأثیر مثبت و قطعیت بالا باشد.