ارزیابی تأثیر عوامل هیدروژئولوژیکی و تکتونیکی بر منابع آب زیرزمینی مجاور تالاب نمکی کجی در دشت سهل آباد

نویسندگان

1 دانشیار، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه سیستان و‌ بلوچستان

2 دانشیار، دانشکده زمین شناسی، دانشکدگان علوم، دانشگاه تهران

3 گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه سیستان و‌ بلوچستان

4 گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه سیستان و‌ بلوچستان

doi
10.22125/iwe.2024.478017.1828
چکیده

تالاب نمکی کجی در دشت سهل‌آباد در 65 کیلومتری شمال نهبندان واقع شده است؛ در این پژوهش به تأثیر عوامل موثر بر کیفیت آب‌های زیرزمینی آبخوان مجاور تالاب کجی پرداخت شده است. همچنین با بکارگیری روش‌های سنجش از دور با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای، خطواره های تکتونیکی استخراج و تاثیر عوامل تکتونیکی بر کیفیت منابع آب زیرزمینی ارزیابی شده است. بطور کلی جهت جریان آب زیرزمینی از جنوب تالاب به سمت مرکز آن بوده و طی سال های 1398-1377 سطح ایستابی بطور متوسط حدود 2 متر افت کرده است. تیپ آب زیرزمینی در همه نواحی و همانند آب تالاب از نوع NaCl می‌باشد. نمودار تغییرات زمانی هدایت الکتریکی منابع آب زیرزمینی نیز گویای کاهش کیفیت آب زیرزمینی می‌باشد. در منطقه موردمطالعه، براساس تحلیل عاملی، 3 فاکتور مؤثر به‌عنوان عامل اصلی شناسایی‌شده‌اند. عامل اول فاکتورهای زمین‌شناسی در انحلال کانی‌های انحلال پذیر و همچنین نفوذ آب شور تالاب است. عامل دوم گویای فعالیت‌های انسانی بخصوص دامداری و کشاورزی بوده و عامل سوم فاکتورهای موثر در انحلال گاز دی اکسید کربن در آب و غلظت گونه های کربناته می‌باشد. از عوامل هیدروژئولوژیکی اثرگذار بر کاهش کیفیت منابع آب زیرزمینی می توان به افزایش نرخ پمپاژ چاه و حجم برداشت از آبخوان، افزایش عمق چاه‌های بهره‌برداری، نزدیک بودن چاه‌ها به تالاب و وجود آبراهه‌هایی با طول کوتاه اشاره کرد. در نهایت افزایش شیب سطح زمین (کاهش نفوذ آب سطحی) و همچنین افزایش خطواره‌های برشی و کششی، عوامل تکتونیکی موثر در کاهش کیفیت منابع آب زیرزمینی در منطقه مورد مطالعه، شناسایی شدند.