شناسایی و تحلیل اثرات متقابل عوامل کلیدی و سنجش میزان پایداری منطقهای با رویکرد آینده-نگاری راهبردی مطالعه موردی؛ استان خراسان شمالی
نویسندگان
1 استاد گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه سیستان و بلوچستان،زاهدان، ایران
2 مدرس گروه شهرسازی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز، تهران، ایران
3 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران
4 دانشیار گروه شهرسازی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
doi
چکیده
در عصر حاضر که با خصیصههای عدم قطعیّت، نوآوری و پیچیدگی مسائل شناخته میشود، نظام برنامهریزی سنّتی با چالشهای متنوّعی مواجه است. یکی از ضعفهای نظام برنامهریزی منطقهای رایج، عدم شناسایی، تحلیل و بهکارگیری عوامل کلیدی توسعة منطقه است؛ از این رو، پژوهش حاضر با هدف شناسایی عوامل کلیدی توسعة استان خراسان شمالی با رویکرد آیندهنگاری راهبردی انجام گرفته است. این پژوهش، با رویکردی آیندهنگرانه از تکنیک تحلیل اثرات متقاطع بهره برده و جهت تحلیل دادهها از نرمافزار میکمک استفاده شده است. نتایج تحلیل اثرگذاری عوامل، بیانگر وضعیّت ناپایدار در سیستم منطقة خراسان شمالی است. با بهرهگیری از نتایج حاصل از این پژوهش و تحلیل عوامل اوّلیّه، 17 عامل کلیدی در توسعة منطقه شناسایی شدند. از بین این عوامل، توسعة جادّههای اصلی جدید جهت پیوندهای فرااستانی، وجود قلمروهای روستایی یکپارچه، موقعیّت ژئوپلتیک استان نسبت به محور آسیایی شرق، ارتقاء جادّههای فرعی درون استانی در راستای توسعة نظام سکونتگاهی، تعادل نسبی در رأس نظام شهری استان، تقویت بازارچههای مرزی و تنوّع بخشهای اقتصادی با عملکرد متوسّط عوامل کلیدی استراتژیک هستند که میتوانند به عنوان مبنای ترسیم سناریوها و تخصیص فضایی در سطح استان مورد استفاده قرار گیرند. نتیجة این مطالعات و شناخت عوامل کلیدی، مبنایی است برای سیاستگذاری پایدار توسعة فضایی در آیندة استان که میتواند تمامی اقدامات و سناریوسازیهای بخشی و فضایی سطوح محلّی را در درون خود یکپارچهسازی نماید.
