اثربخشی آموزش برنامه فرزندپروری حمایت‌گرایانه بر الگوهای فرزندپروری، افسردگی، اضطراب و استرس مادران و مشکلات رفتاری برونی‌‏سازی کودکان

نویسندگان

1 استاد گروه روانشناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

2 استادیار، گروه علوم اعصاب ،مرکزتحقیقات تروما و جراحی سینا،دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران

3 دانشجوی دکتری روانشناسی، گروه روانشناسی، دانشگاه پیامنور، تهران، ایران.

4 استاد گروه روانشناسی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

doi
10.22111/jeps.2022.7189
چکیده

مطالعه حاضر با هدف تعیین اثربخشی آموزش برنامه فرزندپروری حمایت­گرایانه بر الگوهای فرزندپروری و کاهش استرس، افسردگی و اضطراب مادران و مشکلات رفتاری برونی‌‏سازی کودکان انجام شد. مطالعه حاضر یک کارآزمایی نیمه آزمایشی با طرح پیش­آزمون پس­آزمون با گروه کنترل بود که مادران ایرانی به همراه فرزندانشان که در مدارس ابتدایی شهر تهران در سال 1400 تحصیل می­کردند و دارای مشکلات رفتاری برونی‌‏سازی بودند، در آن شرکت کردند. آزمودنی­ها شامل 32 مادر بودند که با روش نمونه‏گیری هدفمند انتخاب و به صورت تصادفی به گروه­های مداخله و کنترل (در هر گروه تعداد=16) تقسیم شدند. 16 مادر گروه مداخله در یک دوره آموزشی 10 جلسه­ای برنامه فرزندپروری حمایت­گرایانه بر اساس برنامه فرزندپروری مثبت ساندرز (Triple p) (ساندرز، 1999)، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) (هایز، 2012) و آموزش مهارت­های زندگی (سازمان بهداشت جهانی، 2015) شرکت کردند. در مقابل، 16 مادر در گروه کنترل هیچ آموزشی دریافت نکردند. شرکت کنندگان با استفاده از مقیاس فرزندپروری (آرﻧﻮﻟﺪ، اولیری، ولف و آکر، 1993)، مقیاس افسردگی، اضطراب و استرس (لاویباند و لاویباند (1995) (DASS-42) و پرسشنامه رفتار کودک آیبرگ (EBCI) (آﯾﺒﺮگ و ﭘﯿﻨﮑﺎس، 1999) مورد ارزیابی قرار گرفتند. همچنین معلم کیفیت رفتار هر کودک را با استفاده از نسخه تجدیدنظر شده مقیاس مشاهده معلم از رفتار انطباقی در کلاس(TOCA-R)  (مرکز پیشگیری و مداخله جان هاپکینز، 1991) گزارش کرد. داده­ها با استفاده از تحلیل واریانس با طرح اندازه گیری مکرر مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج پس از پایان جلسات برنامه فرزندپروری حمایت­گرایانه، در ابتدا بهبود قابل توجهی را در الگوهای فرزندپروری و کاهش افسردگی، اضطراب و استرس مادران نشان داد. در پیگیری 6 ماهه، وضعیت این مادران در گروه مداخله به طور معناداری بهتر از نمره پایه آنها و همچنین گروه کنترل بود (05/0p<)؛ همچنین مشکلات رفتاری برونی­سازی شده کودکان آنها در گروه مداخله به‌طور معنی‌داری کاهش یافت و این تأثیر مداخله پس از 6 ماه به‌طور معنا‌داری حفظ شد. نتایج حاکی از اثربخشی برنامه آموزش فرزندپروری حمایت­گرایانه به عنوان رویکردی مؤثر در کاهش مشکلات رفتاری برونی‌‏سازی کودکان و همچنین بهبود کیفیت رفتارهای فرزندپروری مادران دارای فرزندان دچار مشکلات رفتاری می­باشد.