سازند گورپی؛ سری پیشرونده یا پسرونده؟

نویسندگان

1 دانشکده زمین‌شناسی، پردیس علوم، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشکده زمین‌شناسی، پردیس علوم، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
چکیده

به منظور بررسی چگونگی تغییرات سطح آب طی انبایش سازند گورپی در برش الگو، روزن‌داران، پالینومرفهای دریایی ومحتوای مواد آلی موجود در ٣٠ نمونة برداشت شده از این سازند به‌تفصیل مطالعه شدند.  مطالعة روزن‌داران نشان می‌دهد که به‌تدریج به سمت بالای ستون چینه‌شنـاسی، نسبت روزن‌داران پلاژیـک به کف‌زی (P/B) کاهش، فرمهای کف‌زی با اندازه‌های بزرگ وهمچنین فرمهای پلاژیک مناطق کم ژرفای دریایی (ESF:epicontinental sea fauna) و فرمهای شاخص دریای کم ژرفا  (shallow water fauna: SWF) افزایش وتنوع روزن‌داران نیز کاهش پیدا می‌کند. این تغییرات برخلاف انتظار با افزایش فراوانی وتنوع پالینومرفهای دریایی که به‌طور عمده داینوفلاژله هستند انطباق دارد. برای توضیح این تناقض و تعیین چگونگی تغییرات سطح آب، عوامل «حفاظت از مواد آلی» و تغییرات در ترکیب گروههای مختلف داینوفلاژله بررسی شد. محاسبات آماری این عوامل نشان‌دهندة میزان کم  عاملlability  و میزان نسبتا" زیاد «نسبت مواد آلی فاقد ساختار (structureless organic matter: SOM) به پالینومرفهای دریایی»  در ابتدای برش است که نشان‌دهندة حفظ شدگی پایین مواد آلی در این قسمت است.  در حالی‌که در قسمت بالای برش، عامل  lability بالا و «نسبت  SOMبه پالینومرف دریایی» پایین است که نشان‌دهندة حفظ شدگی خوب مواد آلی در این قسمت است.  به علت حفظ شدگی انتخابی پالینومرفهای دریایی از داینوفلاژله‌های Gonyaulacoid که در مقابل شرایط محیطی دارای مقاومت بالایی هستند (اکثرا"درگروه مقاوم وخیلی مقاوم قرار می‌گیرند) و فرمهای مختلف آنها به‌عنوان شاخص محیطهای دریایی باز، نریتیک خارجی تا نریتیک داخلی و ساحلی شناخته شده‌اند، استفاده شد. نتایج حاصل، منطبق ومؤید نتایج حاصل از مطالعة روزن‌داران است. افزون بر این موارد، نسبت درصد سه گروه اصلی عناصر پالینولوژیکی برای تمامی نمونه‌ها محاسبه و بر روی نمودار معروف Tyson پیاده شد  و سپس چگونگی تغییرات برای تمامی ستون رسم گردید. بررسی محتوای روزن‌داران نمونه‌ها، چگونگی عوامل  «حفظ شدگی مواد آلی» و نمودار تایسون  و مطالعة گروههای مختلف داینوفلاژله  نشان‌دهندة شرایط کم‌وبیش ژرف (basinal)برای قسمت پایین ستون وشرایط کم‌ژرفا (proximal shelf) برای قسمتهای بالایی آن بوده و به‌طور کلی تداوم شرایط پسرونده طی انبایش سازند گورپی در این برش را نشان می‌دهد.