فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

رشتة کوهستانی میشوداغ ، با امتداد خاوری- باختری و در حدفاصل دشت مرند و جلگة شبستر، در شمال باختر ایران واقع شده است. واحدهای توپوگرافی و زمین شناسی منطقه به وسیلة گسل شمالی میشو و گسلهای دیگر، که در جهت خاوری- باختری کشیده شده‌اند، ازهمدیگر جدا می‌شوند. دامنة شمالی این کوهستان، سرچشمة رودخانه‌هایی دائمی است که درجهت جنوب به شمال جریان دارند. این رودخانه‌ها در انتهای حوضة آبریز خود و پیش از ورود به دشت مرند، ساختارهای زمین شناسی وگسلهای مهم منطقه را به صورت عرضی قطع کرده‌اند. به منظور دستیابی به هدف اصلی این مقاله، یعنی ارزیابی نقش نوزمین ساخت در سامانه‌های رودخانه‌ای منطقه، بازسازی شبکة رودخانه‌ای در گذشته بر مبنای شواهد زمین شناسی و زمین ریخت شناسی امری ضروری بود. مستندات این شواهد از راه تفسیر نقشه‌های زمین شناسی و توپوگرافی، عکسهای هوایی و بویژه بازدیدهای مکرر میدانی به دست آمد. براساس نتایج این بازسازی، منطقة مورد مطالعه در پلیو- پلیستوسن سه مرحلة اصلی را پشت سر گذاشته است. مرحلة اول با به جاگذاری رسوبات کنگلومرایی نیمه متراکم در قالب مخروط افکنه‌هایی در امتداد گسل شمالی میشو در طول پلیو- پلیستوسن مشخص می‌شود. مرحلة دوم با بالاآمدگی رسوبات پلیو- پلیستوسن، جداشدگی آنها به واسطة یک درة ناودیسی از بدنة اصلی کوهستان میشو و تشکیل ناهمواریهای مستقل از کوهستان میشوداغ (تاقدیس) در آن سوی درة ناودیسی و به تبع آن تطبیق مسیر رودخانه‌ها با درة ناودیسی همراه بوده و مرحلة سوم، با ایجاد گسلهایی عمود بر پیکرة ناهمواریهای جدید شمال درة ناودیسی، تطبیق رودخانه‌ها با مسیر این گسلها وتشکیل مخروط افکنه‌های جدید شناخته می‌شود. شواهد نوزمین ساخت که به صورت مایل شدن رسوبات پلیو- پلیستوسن، انحراف رودخانه‌ها از مسیر اصلی، تطبیق یا عدم تطبیق شبکة آبراهه‌ای با ساختار زمین ساختی و زمین شناسی، ویژگیهای ریخت سنجی حوضه‌ها و موقعیت و ریخت شناسی مخروط افکنه‌ها ظاهر شده است، همگی دلالت بر واکنش سامانه‌های   رودخانه‌ای به فعالیتهای زمین ساختی در طول پلیستوسن و هولوسن دارند. لذا می‌توان گفت که در بخش خاوری دامنة شمالی میشوداغ، زمین ساخت تنها عامل مؤثر در جایگزینی و موقعیت سامانه‌های رودخانه‌ای است.