بررسی زمین‌شیمی تودة سینیتی آرش در ایران مرکزی، با نگاهی ویژه به متاسوماتیسم قلیایی

نویسندگان

1 بخش زمین‌شناسی، مرکز ملی اقیانوس‌شناسی، تهران، ایران

2 گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
چکیده

تودة سینیتی آرش در ایران مرکزی و در ایالت فلززایی بافق قرار دارد و در مجموعه‌های رسوبی و آتشفشانی پرکامبرین- کامبرین نفوذ کرده است. پراکندگی کانیهـا و همچنین اندازة دانه‌ها در این توده یکنواخت نبوده و از حاشیه به مرکز توده تغییر می‌کند. تأثیر فشارهای زمین ساختی، وجود بافتهای غیرعادی در پلاژیوکلازها و ایجاد بافتهای متاسوماتیک همگی بیانگر تأثیر گستردة فرایند متاسوماتیسم بر روی این توده است. بررسی عناصر بر اساس معادلة تعادل جرم در تودة سینیتی آرش نشان داد که عملکرد فرآیند متاسوماتیسم قلیایی سبب افزایش مقدار Al2O3، K2O ( به همراه Rb) در این توده و در مقابل، کاهش Fe2O3، CaO و Na2O به همراه Ba و Sr شده است. در این فرایند، با کاسته شدن کاتیونهای متحرک، مقدار Zr و Nb به‌طور نسبی زیاد می‌شود. کاهش منظم Zr و Nb به همراه افزایش مقدار SiO2 که از شاخصهای تفریق کلسیمی- قلیایی است، در تودة سینیتی آرش ملاحظه می‌شود.  رفتار هماهنگی‌ بین عناصر Y، Th و Nb با تغییرات Zr در تودة سینیتی دیده می‌شود و ثابت بودن نسبت Zr/Nb ، تأثیر آلودگی پوسته و هضم سنگ دیواره را در سنگ زایی این توده به حداقل می‌رساند و بی‌هنجاری منفی Nb و Ti در آن، ارتباط با یک رژیم فرورانش را نشان می‌دهد.