فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پیشینه و اهداف: آموزش محیط‌زیست نقش محوری در شکل‌دهی نگرش‌ها، مهارت‌ها و رفتارهای پایدار دانش‌آموزان دارد و دروس جغرافیای کتاب‌های مطالعات اجتماعی دوره دوم ابتدایی به‌عنوان ابزار آموزشی، فرصت مناسبی برای تحقق این اهداف فراهم می‌کنند. با توجه به اهمیت پرورش شهروندان مسئول محیط‌زیستی، بررسی میزان پوشش مؤلفه‌های زیست‌محیطی در این دروس ضروری است. هدف این پژوهش، تحلیل محتوای دروس جغرافیا و تعیین انطباق آن با استانداردهای آموزش محیط‌زیست است.روش‌ها‌: این مطالعه با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوای کیفی با رویکرد کمی انجام گرفت. در تحلیل داده‌ها از الگوی آنتروپی شانون استفاده شد که روشی علمی برای سنجش توزیع و میزان اهمیت مفاهیم به شمار می‌رود. پردازش داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار R نسخه 4.5.0 صورت پذیرفت. جامعه آماری پژوهش شامل محتوای دروس جغرافیای کتاب‌های‌ مطالعات اجتماعی دوره دوم ابتدایی بود؛ باتوجه‌به ماهیت موضوع، کل این جامعه به‌عنوان نمونه پژوهش در نظر گرفته شد. ابزار گردآوری داده‌ها، چک‌لیست اختصاصی بود که پژوهشگران برای تحلیل محتوای کتب طراحی کرده بودند. روایی محتوایی توسط هشت متخصص تأیید و پایایی با شاخص کاپای کوهن 82/0 تضمین شد. یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که مؤلفه‌ها با توزیع مرحله‌ای و منطقی در دروس جغرافیا ارائه شده‌اند. آب و خاک بیشترین پوشش را دارند و زیست‌کره و صوت در پایه‌های پایین‌تر کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند. تحلیل همبستگی و آنتروپی نشان داد که محتوا یکپارچه و منسجم است و دانش‌آموزان به‌تدریج با مفاهیم پیچیده زیست‌محیطی آشنا می‌شوند. نتیجه‌گیری: دروس جغرافیای کتاب‌های مطالعات اجتماعی دوره دوم ابتدایی با طراحی تدریجی، زمینه رشد دانش و نگرش محیط‌زیستی را فراهم می‌کنند و مهارت‌های تفکر اکوسیستمی را تقویت می‌سازند. با این حال، توجه بیشتر به مؤلفه‌های کمتر پوشش‌یافته، می‌تواند اثرگذاری آموزش محیط‌زیست را افزایش دهد و دانش‌آموزان را به شهروندانی فعال و مسئول در حفاظت از محیط‌زیست تبدیل کند.