جرقۀ هیوم در رؤیاهای کانت
نویسندگان
1 دانشیار گروه فلسفه، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
2 دانشجوی دکترای گروه فلسفه، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
3 دانشیار گروه فلسفه، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
doi
10.48308/kj.2024.234676.1223چکیده
تعبیر رؤیاهای یک روحبین ازطریقِ رؤیاهای متافیزیک یکی از آثار مهم دورۀ، بهاصطلاح، «پیشاانتقادی» ایمانوئل کانت است که در سال 1766، یعنی پانزده سال قبل از انتشار نقد عقل محض، منتشر شد. کانت در این جستار دعاوی امانوئل سوئدنبورگ، عالم و عارف سوئدی، را دربارۀ دسترسی به یک جهان فرامحسوس متعالی بررسی و نقد میکند. مسئلۀ مقالۀ حاضر این است که آیا کانت در نقد دعاوی سوئدنبورگ تأثیری از هیوم پذیرفته است؟ اگر چنین است، این تأثیر در کدام یک از مفاهیم اساسی رؤیاها به بیان درآمده است؟ در مقالۀ حاضر، برای بررسی اثرپذیری کانت از هیوم و چگونگی این اثرپذیری، رؤیاها را در پرتو کاوشی درخصوصِ فهم بشری هیوم خوانش میکنیم، اثری که گمان میرود کانت پیش از نگارش رؤیاها مطالعه کرده باشد. ازطریقِ تحلیل این دو اثر، درنهایت، نتیجه میگیریم که برخی از مهمترین مواضع کانت در رؤیاها، ازجمله نقد متافیزیک، برداشت تجربی از علیت و نیز فهم متافیزیک بهمنزلۀ «علم حدود عقل انسان»، تحتِتأثیر مستقیم هیوم شکل گرفتهاند.