برآورد رسوب معلق با استفاده از مدل‌های ناپارامتریک M5و رگرسیون تطبیقی چند متغیره اسپلاین (MARS) (مطالعه موردی: رودخانه‌های تیره-ماربره لرستان)

نویسندگان

1 استادیار گروه مهندسی آب، دانشگاه لرستان، ایران

2 دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران

3 دانشیار، دانشکده علوم و فنون نوین، دانشگاه تهران

doi
10.22125/iwe.2021.142020
چکیده

در پژوهش حاضر از الگوریتم درختی M5 و رگرسیون تطبیقی چند متغیره اسپلاین MARS به‌عنوان روش‌های نوین جهت برآورد بار معلق رسوب در مقایسه با روش منحنی سنجه رسوب استفاده شده است. اطلاعات مورداستفاده در این پژوهش شامل دبی جریان آب و دبی رسوب مربوط به چهار ایستگاه هیدرومتری تیره دورود و تیره مروک بر روی رودخانه تیره و همچنین ماربره دورود و ماربره دره تخت بر روی رودخانه ماربره در استان لرستان است. جهت ساخت و صحت سنجی مدل­ها، دبی جریان با یک، دو و سه روز تأخیر و دبی جریان همان روز به همراه باران به‌عنوان پارامترهای ورودی و دبی بار معلق رسوب به‌عنوان پارامتر خروجی در نظر گرفته شد. جهت بررسی کارایی مدل­ها و مقایسه نتایج آن­ها با روش­های متداول موجود از آنالیزهای آماری استفاده شد. در ایستگاه ماربره دورود، مقدار RMSE و R2  مربوط به مدل­ M5 به ترتیب 47/0 و 71/0 و برای مدل MARS به ترتیب 46/0و 72/0 بوده درحالی‌که در روش منحنی سنجه این مقدار 56/0 و 64/0 است. عملکرد مدل­های ارائه­شده، نشان­دهنده بهبود دقت و توانایی آن­ها در تخمین بار معلق رسوب می­باشد. نتایج حاصل نشان داد که معادلات ارائه‌شده توسط مدل­های درختی M5 و MARS  دقت بیشتری نسبت به منحنی سنجه دارند. بر اساس نتایج به‌دست‌آمده مشاهده شد که دو روش M5 و MARS پاسخ­های نزدیک به هم ارائه داده­اند، اما در نهایت با توجه به ساختار ساده و مفهومی مدل­ M5 این روش به‌عنوان روش مناسب­تر جهت برآورد بار معلق در محدوده موردمطالعه انتخاب گردید.  علاوه بر آن بررسی روابط به‌دست‌آمده از دو مدل M5 و MARS نشان داد که از میان پارامترهای ورودی، دبی جریان روز قبل و همان روز جهت برآورد بار معلق مورداستفاده قرار گرفته­اند و مقادیر پیش­بینی بیش از هر عاملی متأثر از این دو عامل بوده­اند.