بررسی مفهوم «سلب سلب» نزد مایستر اکهارت

نویسندگان

1 استادیار گروه فلسفه اسلامی دانشگاه قم

2 فارغ التحصیل دکتری فلسفه تطبیقی دانشگاه قم

3 استادیار گروه فلسفه اخلاق، دانشگاه قم

doi
10.48308/kj.2024.234261.1217
چکیده

«سلبِ سلب» وصفی است که اکهارت برای «ذات خفی الوهیت» برمی‌گزیند. در این پژوهش، با تحلیل دقیق آثاری که در آن‌ها اکهارت به مفهوم «سلب سلب» می‌پردازد، روشن می‌گردد که اگرچه اکهارت گاهی وصف «احد» را –که برگرفته از نوافلاطونیان است- مترادف با «سلب سلب» قرار می‌دهد، اما «احد» نزد او تفاوت چشمگیری با «احد» نزد نوافلاطونیان دارد. «احد» در نزد اکهارت علاوه بر اینکه فوق «وجود» و موجودات است،  عیناً به‌مثابۀ «سلب سلب» در عالم سریان می‌یابد. درک درست از مفهوم «سلب سلب» می‌تواند کلید حل بسیاری از تعارضات ظاهری در آثار اکهارت یا تفاسیر متعارض از آثار او باشد. از جملۀ این تعارضات می‌توان به مسئلۀ نسبت «وجود» به خداوند اشاره کرد. «سلب سلب» به ما می‌آموزد که «وجود» نزد اکهارت دو اعتبار دارد که به یک اعتبار اطلاق آن بر خداوند جایز –هرچند نه‌چندان مطلوب است- و به اعتبار دیگر اطلاق لفظ وجود بر خداوند جز گمراهی و دوری از حقیقت نیست.