تبیین رقابت‌پذیری مناطق مرزی با رویکرد آینده‌نگاری (مطالعۀ موردی: استان کردستان)

نویسندگان

1 استاد گروه جغرافیای انسانی و آمایش، دانشکدۀ علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 پژوهشگر پسا دکترا دانشکدۀ علوم زمین، گروه جغرافیا و آمایش، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

doi
10.22108/sppl.2023.136979.1708
چکیده

با ورود به عصر جهانی‌شدن لزوم توجه به مناطق مرزی و رقابت‌پذیری این مناطق با مناطق مرکزی بیش از پیش در هر کشوری مطرح شده است. رقابت‌پذیری مناطق مرزی تلاش برای از ‌بین‌ بردن وضع نامساعد اجتماعی، اقتصادی، محافظت، توجه به توانمندی‌ها و قابلیت‌های این مناطق و نیز ارتقای سرمایه‌های فیزیکی، طبیعی و مصنوعی است. هدف از پژوهش حاضر تبیین رقابت‌پذیری استان کردستان است؛ بنابراین محققان سعی کرده‌اند تا وضعیت‌های محتمل رقابت‌پذیری آیندۀ استان را تحلیل کنند. پژوهش حاضر ازنظر هدف، کاربردی و از‌نظر ماهیت، براساس روش علم آینده‌‌پژوهی، اکتشافی است. همچنین، جمع‌آوری اطلاعات به دو صورت کتابخانه‌ای و میدانی صورت گرفته است. در این پژوهش برای تجزیه‌و‌تحلیل داده‌ها، بیان وضعیت شاخص‌ها و استخراج عوامل کلیدی و سناریوها از نرم‌افزارهای آینده‌نگاری میک‌مک و سناریو ویزارد و نیز برای شناسایی استراتژی رقابت‌پذیری از نرم‌افزار متاسوات استفاده شده است. در پژوهش حاضر داده‌های کیفی و کمّی به‌ترتیب با پرسشنامۀ باز و بررسی اسناد و به‌صورت عددی به دست آمد. بدین صورت که در وهلۀ نخست از پرسشنامۀ باز برای استخراج کلی عوامل مؤثر بر رقابت‌پذیری و در وهلۀ دوم نیز برای استخراج عوامل کلیدی از وزن‌دهی پرسشنامه‌های دلفی در نرم افزار میک‌مک استفاده شد. نتایج پژوهش حاضر حاکی از ناپایدار و شکننده‌بودن الگوی رقابت‌پذیری استان کردستان است. همچنین، ضریب پژوهش بیانگر تحقق سناریوها با وضعیت‌های نامطلوب بوده است. بهترین راه حل برای برون‌رفت از سناریوهای نامطلوب به وضعیت مطلوب، تأکید بر شاخص‌هایی با بیشترین کامیابی، تقلید‌ناپذیری و تناسب با رقابت‌پذیری بوده است.