تبیین و بررسی نسخهی انسجامگرایی نیکولاس رشر
نویسندگان
1 کارشناسی ارشد فلسفه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران ؛ دانشپژوه سطح چهار حوزهی علمیه قم، قم، ایران
2 گروه فلسفه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
3 گروه فلسفه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
doi
10.48308/kj.2024.233139.1188چکیده
یکی از نسخههای پیچیدۀ انسجامگرایی نسخهای است که فیلسوف معاصر نیکولاس رشر در مجموعهای از آثارش با تفاصیلی ویژه طراحی کرده است و مدعی است دربرابرِ ایرادات معمول انسجامگرایی مقاوم است و بهرهوری بیشتری در روششناسیهای تحقیق خواهد داشت. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی به نگارش درآمده و درصدد است که، پس از تبیین اجمالی کلیت این دیدگاه و بیان امتیازاتش نسبت به نسخههای معمول انسجامگرایی، مدعیاتِ اصلی آن را نقد و بررسی کند. کلیت نظرگاه رشر با شرح اجمالی برخی از انگارههای اصلی دستگاه معرفتشناسی او، ازجمله «دادهها»، «مدل شبکهای شناخت»، «بیشینهگرایی»، و همچنین با اشارهای اجمالی به دیدگاه فرامعرفتشناختی او، که نسخهای از پراگماتیسم با عنوان «پراگماتیسم روشی» است، تبیینپذیر است. اما باوجودِ امکاناتی که در این نسخه تعبیه شده و امتیازاتی که در مقایسه با نسخههای کلاسیک دارد، به نظر میرسد که همچنان برخی از مهمترین ایرادات معمول انسجامگرایی بر آن وارد است و سازوکارهای جدید تعبیهشده در این نسخه نیز برای رفع آن ایرادات ناکافی و حتی بعضاً خود دچار ایراداتی دیگر هستند. همچنین باوجودِ اصرار رشر بر انسجامگرابودنش، به نظر میرسد که دیدگاه او بهنحوی به اصلیترین ملاک انسجامگرایی آنچنان وفادار نمانده و اصلاحات بهکاررفته در این نسخه درواقع تمایزش با برخی نسخههای مبناگروی را مخدوش ساخته است.
