فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فرسایش‌پذیری خاک تحت تأثیر عوامل محیطی و مدیریتی قرار داشته و از نظر کمی و کیفی به‌عنوان یک شاخص کلیدی برای تخمین پتانسیل تلفات خاک مطرح است. این پارامتر برای برنامه­ریزی در جهت اجرای حفاظت خاک و نیز اولویت‌بندی اقدامات حفاظتی خاک ضروری است. این مطالعه به‌منظور تعیین متغیرهای تأثیرگذار مستقیم و غیر­مستقیم محیطی بر شاخص فرسایش‌پذیری (K) در زیرحوضه‌های استان آذربایجان غربی انجام گرفت. برای این منظور 131 نمونه­ خاک از سایت­های معرف مرتعی در استان آذربایجان‌غربی با پراکنش مناسب از لایه سطحی (صفر تا 20 سانتی­متر) برداشت شد. مقادیر شن، سیلت، رس، کربن آلی، آهک، رطوبت اشباع، اسیدیته و هدایت الکتریکی در آزمایشگاه اندازه­گیری و طبقه نفوذپذیری و ساختمان نمونه­ها مشخص شد. خصوصیات توپوگرافیکی دامنه شامل شیب، جهت شیب دامنه و ارتفاع نقاط نمونه­برداری با استفاده از ابزارهای شیب­سنج، آزیموت‌سنج و سامانه موقعیت‌یاب جغرافیایی (GPS) ثبت شد. نقشه پهنه­بندی دما و بارش استان با روش IDW در نرم‌افزار ArcGIS10.3.1 تهیه و مقادیر دما و بارش مربوط به نقاط نمونه­برداری از این نقشه­ها به­دست آمد. برای برآورد عامل فرسایش‌پذیری خاک از رابطه ارائه شده توسط ویشمایر و اسمیت استفاده شد. در مرحله بعد، برای بررسی رابطه ضریب فرسایش‌پذیری خاک (K) با عوامل محیطی از روش رگرسیون گام به گام استفاده شد. پس از تعیین ضرایب و گام­های رگرسیونی (مراحل مختلف رگرسیون) برای پارامترهای محیطی، مقادیر معنی­داری رگرسیون توسط آزمون آماری تجزیه واریانس در چهار گام بررسی شد و مقادیر همبستگی هریک از پارامترهای پوشش گیاهی، بارندگی، شیب و ارتفاع با عامل فرسایش­پذیری خاک (K) در هر مرحله مشخص شد. نتایج آزمون ­تجزیه واریانس نشان داد مدل دارای معنی­داری در سطح یک درصد بوده و به­عبارتی مدلی قابل اطمینان می­باشد. پس از تعیین وضعیت همبستگی هر یک از پارامترها برای تعیین ضرایب ثابت و متغیر مدل­ها از آزمون تی­استیودنت استفاده شد. با توجه به مقادیر ضرایب استاندارد متغیرهای پوشش گیاهی، بارندگی، شیب و ارتفاع در مدل به ترتیب برابر با 231/0-، 203/0-، 194/0 و 187/0- بودند. مشخص شد متغیر پوشش گیاهی با ضریب همبستگی (R=0.320) و متغیر ارتفاع با ضریب همبستگی (R=0.469) به­ترتیب بیشترین و کمترین اثرگذاری را بر روی شاخص فرسایش‌پذیری خاک (K) دارند. به‌منظور نشان دادن پراکنش مکانی فاکتور K از تکنیک زمین‌آمار و از روش IDW به‌دلیل داشتن کمترین RMSE (ریشه میانگین مربعات خطا) استفاده شد. بیشترین مقدار ضریب فرسایش خاک در شمال استان است که با تعداد دام بیش از حد مجاز در این مناطق و کاهش پوشش گیاهی در اثر چرای بی‌رویه منطبق می­باشد.