فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

با توجه به روند فزاینده رشد جمعیت و افزایش تقاضا برای تأمین منابع غذایی، استفاده از کودهای جایگزین نظیر لجن فاضلاب به‌عنوان رویکردی پایدار در نظام‌های کشاورزی مطرح شده است. پژوهش حاضر در گلخانه‌ و در قالب طرح کاملاً تصادفی با هدف ارزیابی اثر مقادیر متفاوت لجن فاضلاب بر رشد گیاه ذرت در دو نوع خاک لوم رسی و لوم شنی اجرا شد. تیمار آزمایش شامل مقادیر مختلف لجن شامل صفر، 125/0، 25/0، 5/0، 1 و 10 درصد وزنی-وزنی بود. برخی شاخص‌های رشد گیاه شامل درصد جوانه‌زنی، ارتفاع بوته، سرعت رشد، وزن تر و خشک بخش هوایی و ریشه، غلظت کلروفیل، کارتنوئید، مواد جامد محلول کل، فعالیت آنتی‌اکسیدانی و همچنین غلظت فسفر، نیتروژن و پتاسیم در گیاه مورد اندازه‌گیری و تحلیل قرار گرفتند. نتایج حاصل نشان داد که کاربرد لجن فاضلاب در مقادیر پایین تا متوسط (125/0 تا 1 درصد) باعث بهبود معنی‌‌‌دار شاخص‌های رشد گردید. در مقایسه با تیمار شاهد، افزودن یک درصد لجن به خاک لوم رسی و نیم درصد به خاک لوم شنی، بیشترین اثر مثبت را بر افزایش غلظت کلروفیل a، کلروفیل b، کلروفیل کل، کارتنوئید، فعالیت آنتی‌اکسیدانی و وزن تر بخش‌های هوایی و ریشه نشان داد. در مقابل، تیمار حاوی ۱۰ درصد لجن تأثیر منفی بر رشد و ویژگی‌های فیزیولوژیکی گیاه داشته و موجب کاهش رشد گردید. همچنین، با افزایش میزان لجن در خاک، غلظت فسفر، نیتروژن و پتاسیم در بخش‌های هوایی و ریشه به‌طور معنی‌داری افزایش یافت. به‌طور کلی، نتایج مطالعه بیانگر آن است که استفاده مدیریت‌شده و بهینه از لجن فاضلاب می‌تواند با بهبود شاخص‌های رشد گیاه و تأمین عناصر غذایی ضروری، نقش مؤثری در ارتقای حاصلخیزی خاک ایفا کند. با این حال، کاربرد بیش از حد آن ممکن است پیامدهای منفی به‌دنبال داشته باشد. ازاین‌رو، تعیین مقدار بهینه و پایش مستمر ترکیب شیمیایی لجن پیش از استفاده در اراضی کشاورزی، امری ضروری تلقی می‌شود.