فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

کرم‌های خاکی به‌عنوان مهندسان اکوسیستم، نقش مهمی در چرخه مواد مغذی و ارتقای کیفیت خاک داشته و حساسیت بالایی نسبت به تغییرات کاربری زمین نشان می‌دهند. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر کاربری‌های مختلف کشاورزی بر تنوع و فراوانی کرم‌های خاکی در زمین‌های کشاورزی شمال ایران در استان‌های گلستان، گیلان و مازندران در پاییز 1401 انجام شد. نمونه‌برداری در زمین‌های کشاورزی ترب، سویا، برنج، گندم، ترکیبی سبزی-صیفی و سویا-کنجد به روش کوآدرات‌گذاری انجام و گونه‌ها بر اساس ویژگی‌های ریختی شناسایی شدند. چهار گونه شامل Aporrectodea caliginosa، A. rosea، Octolasion lacteum و Amynthas corticis یافت شد که در میان آنها A. rosea فراوان‌ترین گونه بود. بیشترین تراکم و تنوع گونه‌ای در مزرعه ترب (سه گونه با تراکم کلی 74/34 ± 33/221 فرد در مترمربع) و کمترین میزان در شالیزار (یک گونه با تراکم 75/5 ± 00/20 فرد در مترمربع) و مزرعه ترکیبی سویا-کنجد (یک گونه با تراکم 02/34 ± 00/56 فرد در مترمربع) مشاهده شد. شاخص‌های تنوع نیز اختلاف معنی‌داری میان زیستگاه‌ها نشان دادند، به‌طوری‌که تنوع شانون-واینر و یکنواختی در مزرعه سبزی-صیفی (به ترتیب 195/0 ± 46/0 و 280/0 ± 66/0) نسبت به سایر زیستگاه‌ها (به ترتیب بیشتر از 60/0 و 80/0) کمتر بود. یافته‌ها بیانگر آن است که شدت فعالیت‌های کشاورزی نظیر شخم عمیق، استفاده از نهاده‌های شیمیایی و فشردگی خاک در کاهش تنوع و تراکم کرم‌های خاکی نقش چشمگیری دارند. در مقابل، برخی کاربری‌ها مانند کشت ترب و سویا شرایط مساعدتری برای حفظ جامعه کرم‌های خاکی فراهم می‌کنند.